رقابت با زمان؛ پنجره ۴.۵ ساعته
در درمان سکته مغزی، زمان تنها متغیر حیاتی است. شهرام رفیع، متخصص بیماریهای مغز و اعصاب، بازه زمانی ۴.۵ ساعت پس از شروع علائم را «زمان طلایی» برای مداخلات درمانی میداند. با این حال، او تأکید میکند که بیشترین بازدهی درمان در همان ساعت نخست حاصل میشود. هر دقیقه تأخیر در این بازه، به معنای از دست رفتن میلیونها سلول عصبی است که جایگزینی ندارند.
نشانههای هشداردهنده؛ چه زمانی با ۱۱۵ تماس بگیریم؟
تشخیص سریع سکته مغزی نیازمند دقت اطرافیان و آگاهی عمومی است. بروز برخی علائم به صورت ناگهانی، زنگ خطری است که نباید نادیده گرفته شود. مهمترین این نشانهها عبارتند از:
- غیرقرینگی صورت (افتادگی یک طرف لب یا گونه)
- اختلال ناگهانی در تکلم یا دشواری در بیان جملات ساده
- ضعف یا فلج ناگهانی در یک نیمه از بدن (دست یا پا)
در صورت مشاهده هر یک از این موارد، بیمار باید بدون اتلاف وقت و در سریعترین زمان ممکن به اورژانس ۱۱۵ منتقل شود تا روند تشخیص تخصصی آغاز گردد.
عوامل خطر و مسیر پیشگیری
برخی بیماریها و رفتارهای سبک زندگی، احتمال وقوع سکته مغزی را به شدت افزایش میدهند. کنترل این عوامل میتواند از بروز بحران جلوگیری کند. رفیع فهرست عوامل خطر را به شرح زیر برمیشمارد:
- بیماریهای زمینهای: فشار خون بالا، دیابت و چربی خون
- عادات مضر: مصرف دخانیات، الکل و کمتحرکی
- عوامل فیزیولوژیک: چاقی، استرس و مصرف ناکافی میوه و سبزیجات
- مورد خاص: مصرف قرصهای ضدبارداری بهویژه در زنان بالای ۳۵ سال
بسیاری از این ریسکها با اصلاح سبک زندگی و نظارت مستمر بر بیماریهای زمینهای، قابل کنترل هستند و میتوان از وقوع سکته پیشگیری کرد.
توانبخشی؛ گامی برای بازگشت به زندگی
درمان به پایان انتقال بیمار به بیمارستان ختم نمیشود. برای کاهش ناتوانیهای پس از سکته، توانبخشی سریع و تیمی الزامی است. رفیع معتقد است برای رسیدن به بهترین نتیجه، باید مجموعهای از خدمات درمانی بهصورت هماهنگ اجرا شوند:
- فیزیوتراپی و کاردرمانی برای بازیابی حرکتی
- گفتاردرمانی و بلعدرمانی برای رفع اختلالات ارتباطی و تغذیهای
- توانبخشی شناختی برای بهبود عملکردهای ذهنی
آغاز زودهنگام این روند توانبخشی، متناسب با شرایط هر بیمار، شانس بازگشت به زندگی عادی را بهطور قابل توجهی افزایش میدهد.