وقتی ساختمانی نیمهویران میماند، پرسش بنیادین این است که آیا باید ردپای تخریب را پاک کرد یا آن را به عنوان یادگار جنگ حفظ کرد؟ این نقطه آغازین مسئله بازسازی است؛ جایی که امدادها پایان مییابد اما تصمیمگیرندگان هنوز نمیدانند مسیر بعدی چیست.
گزارش «اقدام فوری نخبگانی» و وضعیت بافت شهری
گزارش شماره ۳۴ با عنوان «چارچوب عملیاتی مداخله در بافتهای تخریبشده شهری؛ از آواربرداری اضطراری تا بازسازی هویتمحور» در ۲۴ تیر ۱۴۰۵ به دبیرخانه ارجاع شد و پاسخ آن در ششم مرداد تهیه گردید. این پژوهش تأکید میکند که تهران برای مرحله بازسازی، دستورالعمل یکپارچهای در دست ندارد.
آمار خسارات و مقایسه جنگها
بر اساس ارقامی که در این مطالعه از منابع رسانهای و ثانویه نقل شده، ۶۴۹ نقطه در تهران هدف اصابت قرار گرفته و ۴۶ هزار و ۶۲۳ واحد مسکونی خسارت دیدهاند. نویسندگان گزارش در تحلیل شدت تخریبها اشاره کردهاند که خسارتهای شهری در «جنگ رمضان» پنج برابر جنگ ۱۲روزه بوده است. هرچند تمرکز اصلی این گزارش بر تعداد ساختمانها نیست، اما هدف اصلی، یافتن پاسخ برای این پرسش است که پس از تخریب یک محله یا بنا، چه مسیری باید طی شود.
چهار مدل پیشنهادی برای مداخله شهری
پژوهشگران با مرور تجربیات جهانی از هیروشیما، ورشو و مرکز تجارت جهانی نیویورک و همچنین بررسی نمونههای داخلی مانند پلاسکو و مرکز تحقیقات ماهوارهای دانشگاه علم و صنعت، چهار مدل برای بازسازی تعریف کردهاند:
- پاکسازی و اسکان اضطراری:برای بازگشت سریع به کارکرد محیط.
- بازسازی وفادارانه:مخصوص بناهای تاریخی.
- ترکیب یادمان و نوسازی:حفظ بخشی از خرابه به عنوان یادمان در کنار ساخت بنای جدید.
- بازتولید کامل:بازسازی کلی محدوده در بافتهایی که بهشدت تخریب شدهاند.
دستاوردها و خلأهای مدیریتی
تهران هنوز سازوکاری ندارد که مشخص کند هر ساختمان باید در کدامیک از گروههای فوق قرار بگیرد. نمونهای از این رویکرد موردی را میتوان در «اتاق تمیز» دانشگاه علم و صنعت دید که بخشی از آن پس از آسیب جنگی به عنوان یادمان حفظ شده است. در جمعبندی این پژوهش، ۶ خلأ اصلی در بازسازی شناسایی شده که نخستین و برجستهترین آنها، نبود معیار روشن برای انتخاب میان تخریب و حفظ بنا است.