زیستگاهها و توهم خطر
این خزندگان محیطهای متنوعی را برای زندگی برگزیدهاند؛ از جنگلهای انبوه و کویرهای خشک گرفته تا باتلاقها، ارتفاعات کوهستانی و حتی محیطهای آبی. از میان حدود ۳۵۰ گونه مار سمی شناختهشده در جهان، تنها ۱۰۰ تا ۲۰۰ گونه واقعاً خطرناک محسوب میشوند.
بسیاری از مردم ترس شدیدی از گزش مار دارند، اما اگر انسان احتیاط کند، احتمال مواجهه با این خطر کاهش مییابد. در واقع، احتمال مرگ ناشی از حوادث زیر بسیار بیشتر از مارگزیدگی است:
- تصادفات رانندگی
- خفگی بر اثر نشت گاز وسایل گازسوز
- غرق شدن
- آلودگی هوا
نقشه توزیع مارهای سمی در جهان
توزیع مارهای سمی در قارههای مختلف یکسان نیست. قاره آسیا در رتبه نخست تنوع و جمعیت مارهای خطرناک قرار دارد و پس از آن، قاره آمریکا در جایگاه دوم است. آفریقا و استرالیا تنوع کمتری نسبت به دو قاره اول دارند و در نهایت، اروپا با داشتن تنها حدود ۱۰ گونه مار سمی، در انتهای این فهرست جای میگیرد.
پیچیدگیهای سم و اثرات فیزیولوژیک
تعیین اینکه کدام گونه از مارها «خطرناکترین» است، پاسخ قطعی ندارد. دلیل این امر تفاوت در ترکیبات، غلظت، اثرات فیزیوپاتولوژی و ماندگاری سم در هر خانواده است. برخی سموم سیستم عصبی را هدف قرار میدهند و برخی دیگر بر گردش خون یا بافتها و عضلات اثر میگذارند.
نکته مهم این است که اثرات سم بر سیستمهای حیاتی بدن از یک قانون کلی پیروی نمیکند. برای نمونه، تمامی گونههای خانواده کبراها (Elapidae) لزوماً بر دستگاه عصبی تأثیر نمیگذارند. همچنین سم یک گونه لزوماً تکبعدی نیست؛ ماری که اثر عصبگرایی آن غالب است، ممکن است اثرات اندکی بر دستگاه گردش خون نیز داشته باشد.
به طور کلی، مارهایی که سم آنها حاوی چندین فاکتور سمی مختلف است، خطرناکتر هستند. مار جعفری یکی از نمونههای بارز مارهایی است که سم ترکیبی و اثرگذار دارد.