خستگی مزمن یکی از رایجترین دلایل مراجعه بیماران به پزشکان است. در حالی که ذهنها معمولاً به سراغ کمخونی، کمبود آهن یا دیابت نوع ۲ میرود، متخصصان هشدار میدهند که خلأ برخی ویتامینهای ضروری میتواند ریشه اصلی این بیحالی باشد. پژوهشهای جدید روی نقش ویتامین ب ۱۲ و فولات (ویتامین ب ۹) متمرکز شده است؛ دو ماده حیاتی که تأثیرشان بر سطح انرژی بدن بیش از آن چیزی است که تصور میشود.
نقش متابولیک ویتامینهای گروه ب
ویتامین ب ۱۲ و فولات در زنجیره گستردهای از فرایندهای متابولیکی بدن فعال هستند. این مواد برای ساخت دیانای (DNA)، رشد و ترمیم بافتها و تولید پیامرسانهای شیمیایی مغز ضروریاند. هرگونه اختلال در این فرایندها، مستقیماً بر خلقوخو و انگیزه فرد اثر میگذارد و در نهایت به شکل خستگی مفرط ظاهر میشود.
افزایش رژیمهای غذایی وگان و شیوع برخی بیماریها، احتمال کمبود این دو ویتامین را در جامعه بالا برده است. با این حال، آگاهی عمومی همچنان بر محور کمبود آهن یا دیابت میچرخد و کمتر کسی در وهله اول احتمال کمبود ویتامینهای گروه ب را بررسی میکند.
چالشهای تشخیص و آزمایشهای دقیقتر
پزشکان معتقدند تشخیص علت دقیق خستگی دشوار است، زیرا تقریباً هر بیماری یا وضعیتی میتواند این علامت را ایجاد کند. در این میان، راهنمای پزشکی بریتانیا آزمایش سطح ب ۱۲ و فولات را در فهرست بررسیها قرار داده است، اما در عمل، این تستها بهندرت جزو نخستین آزمایشهای تجویز شده برای بیمار هستند.
یک نکته کلیدی در تشخیص این است که آزمایش خون معمولی همیشه تصویر دقیقی از وضعیت بدن نمیدهد. سطح این ویتامینها در خون لزوماً بازتابدهنده مقدار موجود در بافتهای بدن نیست. برای دستیابی به نتایج دقیقتر، پزشکان به آزمایش مادهای به نام «هموسیستئین» اشاره میکنند که اطلاعات واقعیتری از وضعیت متابولیک بدن ارائه میدهد.
سایر عوامل مؤثر بر خستگی مداوم
علاوه بر کمبودهای ویتامینی، عوامل متعددی وجود دارند که میتوانند باعث افت شدید انرژی شوند:
- دوران بارداری و تغییرات هورمونی
- اختلالات روانی از جمله افسردگی
- مسمومیت با مونوکسیدکربن
- سندرم خستگی مزمن (CFS)