تب، خستگی و درد عضلات واکنشهای رایجی هستند که بسیاری از افراد پس از واکسیناسیون تجربه میکنند. اما در مقابل، گروهی هستند که تقریباً هیچ علامتی حس نمیکنند. این تفاوت در واکنشهای بدنی، اغلب این پرسش را ایجاد میکند که آیا واکسن در بدن همه یکسان عمل کرده است یا خیر.
عوارض جانبی؛ معیار اثرگذاری واکسن نیستند
پژوهشگران تأکید دارند که وجود یا نبود عوارض جانبی، معیار دقیقی برای سنجش میزان اثرگذاری واکسن نیست. بدن انسانها واکنشهای متفاوتی به یک محرک ایمنی نشان میدهد. این یعنی فردی که هیچ تب یا خستگیای حس نمیکند، ممکن است همان پاسخ محافظتی را ایجاد کرده باشد که فرد دیگری همراه با چند روز ناراحتی تجربه میکند.
واکسن چگونه سیستم دفاعی را آموزش میدهد؟
هدف هر واکسن این است که سیستم ایمنی را با بخشی از یک عامل بیماریزا، پروتئینهای مشخص آن یا دستورالعمل ساخت این مولکولها آشنا کند. واکسن باعث ایجاد بیماری نمیشود، بلکه یک «تمرین کنترلشده» برای سیستم دفاعی فراهم میکند تا سلولهای ایمنی، عامل بیگانه را شناسایی کرده و برای مقابله با آن آماده شوند.
روند فعالسازی سیستم ایمنی معمولاً طی مراحل زیر پیش میرود:
- ابتدا سلولهای ایمنی ذاتی مانند ماکروفاژها و سلولهای دندریتیک فعال میشوند.
- این سلولها اطلاعات مربوط به عامل خارجی را به بخشهای دیگر سیستم ایمنی منتقل میکنند.
- در ادامه، سلولهای ایمنی اختصاصی مانند سلولهای B و T فعال میشوند.
- در نهایت، بدن شروع به تولید آنتیبادیها و سلولهای حافظهی ایمنی میکند تا در مواجههی بعدی با عامل بیماریزا، پاسخی سریعتر و دقیقتر ایجاد کند.
دلیل بروز تب و کوفتگی چیست؟
در جریان این فرایند، بدن پیامرسانهای شیمیایی مختلفی تولید میکند. مولکولهایی نظیر اینترفرونها و سیتوکینها وظیفه هماهنگی فعالیت سلولهای ایمنی و تنظیم التهاب را بر عهده دارند. افزایش موقت این پیامرسانهاست که باعث بروز علائمی چون تب، خستگی، درد عضلات، سردرد یا احساس کوفتگی میشود. این واکنشها در واقع بخشی از فعالیت طبیعی سیستم ایمن است، اما شدت بروز آن در هر فرد متفاوت است.