پایان دوران کاغذ و سلیقهمحوری
سالهاست که اتکای شدید به اسناد کاغذی، مراجعات حضوری و استعلامهای متعدد، کندی روند رسیدگیها را در نظام مالیاتی ایران به میراث گذاشته است. در ساختار سنتی، فرآیندهای تشخیص مالیاتی به شدت به عامل انسانی وابسته بود؛ وضعیتی که نهتنها هزینه تمکین را برای مودیان بالا میبرد، بلکه بستر مناسبی برای بروز اعتراضات و احساس بیعدالتی بود.
هرچه فرآیندهای دستی در این سیستم بیشتر باشد، احتمال خطا و اعمال سلیقه شخصی نیز افزایش مییابد. در واقع، عدم دسترسی به دادههای یکپارچه باعث میشد تصمیمات مالیاتی بهجای تکیه بر واقعیتهای اقتصادی، بر پایه تشخیصهای موردی اتخاذ شوند.
هوشمندسازی؛ فراتر از دیجیتالی شدن
کوثر کریمی، پژوهشگر حوزه مالیات، در یادداشتی تأکید میکند که هوشمندسازی نظام مالیاتی را نباید صرفاً با تبدیل خدمات حضوری به الکترونیکی اشتباه گرفت. تغییر واقعی در «منطق» نظام مالیاتی نهفته است. در الگوی جدید، دادهها و سامانههای برخط جایگزین بررسیهای دستی میشوند تا تصمیمگیریها بر پایه اطلاعات واقعی، قابل رصد و راستیآزمایی صورت بگیرد.
در گذشته، پراکندگی و نقص اطلاعات اقتصادی بنگاهها و افراد، رسیدگیها را دشوار میکرد. اما با شکلگیری پایگاههای داده در سازمان امور مالیاتی، جریان اطلاعات منظمتر شده است. این تحول باعث میشود نظام مالیاتی از ساختارهای زمانبر فاصله بگیرد و به سمتی برود که در آن شفافیت بیشتر و خطای انسانی به حداقل برسد.
دستاوردهای گذار به نظام دادهمحور
تغییر پارادایم از مالیاتستانی سنتی به حاکمیت دادهمحور، نتایجی فراتر از افزایش سرعت عملیات دارد. مهمترین دستاوردهای این مسیر عبارتند از:
- حذف تدریجی ساختارهای کاغذی و کاهش مراجعات غیرضروری مودیان به سازمان.
- کاهش مداخله مستقیم انسانی در تشخیصهای اولیه مالیاتی.
- افزایش دقت در محاسبه مالیات و کاهش احتمال ناهماهنگی در پروندهها.
- جایگزینی تشخیصهای فردی با تحلیلهای سیستمی و دادهبنیان.