اهمیت آموزش عالی در مقاطع تحصیلات تکمیلی طی سالهای اخیر افزایش یافته است. رشد فناوری، تغییر نیازهای بازار کار و گسترش حوزههای تخصصی، تربیت نیروهای متخصص در سطوح کارشناسی ارشد و دکتری را ضروری ساخته است. سیاستگذاران آموزشی و بخش صنعت، افزایش تعداد فارغالتحصیلان این مقاطع را راهی برای تقویت توسعه اقتصادی و علمی میدانند. با این حال، اتمام موفق و بهموقع این دورهها چالشی جدی به شمار میرود.
بسیاری از دانشجویان تحصیلات تکمیلی همزمان با تحصیل، مسئولیتهای شغلی و خانوادگی نیز بر عهده دارند. این شرایط میتواند زمان لازم برای مطالعه و پژوهش را کاهش دهد و فشار روانی ایجاد کند. طولانی شدن دوره تحصیل نهتنها هزینههای مالی و زمانی بیشتری بر دانشجو تحمیل میکند، بلکه ممکن است از نگاه کارفرمایان نیز نشانهای منفی تلقی شود. از سوی دیگر، دانشگاهها نیز در صورت تأخیر دانشجویان ناچارند منابع بیشتری صرف کنند و در موارد ترک تحصیل، این منابع عملاً از دست میرود. بنابراین شناسایی دقیق عواملی که باعث تأخیر در فارغالتحصیلی میشود، برای بهبود کارآمدی نظام آموزش عالی ضروری است.
پژوهش مروری درباره عوامل تأخیر در تحصیلات تکمیلی
در همین راستا، پژوهشی مروری درباره عوامل مؤثر بر تأخیر در فارغالتحصیلی دانشجویان تحصیلات تکمیلی انجام شده است. این مطالعه با تمرکز بر تحقیقات یک دهه اخیر، تلاش کرده تصویری جامع از مهمترین متغیرهای تأثیرگذار بر طولانی شدن زمان دریافت مدرک در مقاطع ارشد و دکتری ارائه دهد.
پژوهش مورد اشاره از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، کیفی است و به شیوه «مرور سیستماتیک» انجام شده است. مرور سیستماتیک به معنای بررسی منظم و مرحلهبهمرحله مطالعات پیشین بر اساس معیارهای مشخص است تا نتایج قابل اعتماد و جمعبندی دقیقی حاصل شود. در این تحقیق، ۱۲۸ مطالعه منتشرشده بین سالهای ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ مورد بررسی قرار گرفته است.
عوامل مؤثر بر تأخیر در فارغالتحصیلی
- مسئولیتهای شغلی و خانوادگی دانشجویان
- چالشهای نظام آموزشی
- محدودیت منابع دانشگاهی
- فشار روانی ناشی از طولانی شدن دوره تحصیل
- هزینههای مالی و زمانی اضافی برای دانشجو
- تأثیر منفی بر ارزیابی کارفرمایان