عبور از پژوهشهای آزمایشگاهی به سمت نیازهای جامعه
فناوران ایرانی با تکیه بر «سند ملی توسعه علوم و فناوری نانو»، مسیر خود را به سمت حل چالش‌های اولویت‌دار کشور تغییر داده‌اند. در این استراتژی جدید، توانمندی‌های نانو مستقیماً در خدمت حوزه‌هایی مثل امنیت غذایی، محیط‌زیست، انرژی و به‌ویژه سلامت قرار گرفته تا نتایج این فناوری‌ها در اقتصاد ملی و کیفیت زندگی مردم ملموس شود.
جنگ با ارزبری ۴۰۰ میلیون دلاری
وابستگی شدید به واردات اقلام دارویی پیشرفته، فشار مالی زیادی بر نظام سلامت وارد کرده بود. طبق آمارنامه رسمی دارویی، واردات برخی داروهای خاص در یک بازه چهارساله، بیش از ۴۰۰ میلیون دلار ارزبری داشت. اکنون با ورود پلتفرم‌های بومی درمانی و تشخیصی، این روند در حال تغییر است. لیست داروهایی که بومیسازی شده‌اند شامل موارد زیر است:
- میدوستائورین:برای درمان سرطان.
- آمورولفین:جهت درمان عفونت‌های قارچی پوست.
- آهن تزریقی:برای رفع کم‌خونی در بیماران مبتلا به CKD (بیماری مزمن کلیوی).
- آمفوتریسین B لیپوزومال:برای مقابله با عفونت‌های حاد قارچی.
- 228 Fap:ابزاری برای تشخیص و درمان میکروتومورها.
تولید نانوداروی مقابله با قارچ سیاه و عفونت‌های تهاجمی
در میان این دستاوردها، تولید «آمفوتریسین B لیپوزومال» اهمیت ویژه‌ای دارد. این دارو استاندارد طلایی و خط اول درمان برای عفونت‌های قارچی کشنده و تهاجمی است. بیماری‌هایی نظیر موکورمیکوزیس (قارچ سیاه)، آسپرژیلوزیس ریوی و کاندیدیازیس پیشرفته، به‌ویژه جان افرادی را تهدید می‌کند که دچار نقص ایمنی هستند، شیمی‌درمانی‌های سنگین دریافت کرده‌اند یا گیرنده پیوند اعضای حیاتی و مغز استخوان بوده‌اند.
مشکل اصلی نسخه قدیمی و کلاسیک این دارو، تمایل شدید آن به پیوند با کلسترول سلول‌های کلیه بود که اغلب منجر به نارسایی‌های حاد کلیوی در بیماران می‌شد. متخصصان نانو در ایران با طراحی سیستم‌های پیشرفته دارورسانی، این مشکل را حل کرده و نسخه بومی و ایمن‌تری از این دارو را تولید کرده‌اند.
این دستاوردها برای بیماران ایرانی چه معنایی دارد؟
دسترسی به داروهای نانو به دلیل قیمت‌های نجومی و محدودیت‌های وارداتی، همواره برای بسیاری از بیماران ایرانی دشوار بود. بومیسازی این اقلام به‌ویژه در حوزه‌های سرطان و عفونت‌های حاد، ریسک کمبود دارو در زمان‌های بحرانی را کاهش می‌دهد.
همچنین، جایگزینی نسخه‌های نانو با نسخه‌های قدیمی (مانند مورد آمفوتریسین B)، عوارض جانبی شدید داروها را کاهش می‌دهد و کیفیت درمان را برای بیمارانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، ارتقا می‌بخشد.