عبور از معیشت‌محوری به رفاه توانمندساز
سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در مجمع خیرین مشهد از تغییر رویکرد این سازمان در دوره تحول خبر داد. او تأکید کرد که بهزیستی دیگر نمی‌خواهد صرفاً بر سیاست‌های معیشت‌محور متکی باشد و هدف جدید، حرکت به سوی رفاه توانمندساز و پایداری است که بر پایه کرامت انسانی بنا شده باشد.
مکانیسم بانک زمان: زمان به جای پول
فلسفه بنیادین «بانک زمان» بر برابری انسان‌ها در برخورداری از زمان استوار است. در این مدل، زمان به عنوان ابزار اصلی تبادل خدمات عمل می‌کند. هر فرد بر اساس دانش، مهارت یا توانایی‌های خاص خود به دیگران خدمت ارائه میدهد و در مقابل، اعتباری زمانی کسب می‌کند تا در زمان نیاز، از خدمات دیگران بهره‌مند شود.
در این سیستم، هر ساعت خدمت به همنوع، یک ساعت اعتبار ایجاد می‌کند. این تغییر ساختاری باعث می‌شود فردی که پیش از این تنها «دریافت‌کننده کمک» بود، اکنون به یک «کنشگر اجتماعی» و تولیدکننده ارزش تبدیل شود.
الگوهای جهانی و بستر قانونی در ایران
تجربه کشورهای مختلف از جمله ژاپن، آمریکا، بریتانیا و سوئیس ثابت کرده است که الگوی بانک زمان تأثیر مستقیمی بر تقویت سلامت روان، افزایش تعاملات اجتماعی و بازسازی پیوندهای میان‌نسلی دارد. حسینی معتقد است سنت‌های تعاون و همیاری در فرهنگ ایرانی-اسلامی، بستر مناسبی برای بازآفرینی این رویکرد با استفاده از فناوری‌های نوین است.
از نظر قانونی نیز این طرح با برنامه‌های توسعه‌ای همسو است. بند «پ» ماده ۳۱ برنامه هفتم پیشرفت، صراحتاً بر تقویت بسترهای داوطلبانه و نوآورانه تأکید دارد و بانک زمان دقیقاً در همین چارچوب توسعه می‌یابد.
اهداف کلیدی و کارکردهای نظام جدید
هدف نهایی از اجرای این طرح، تغییر ماهیت کمک‌ها در جامعه است. بانک زمان تلاش می‌کند تا:
- کمکهای ترحم‌آمیز و یکسویه را به تعاملات دوسویه مبتنی بر کرامت تبدیل کند.
- وضعیت «خدمت‌گیرندگی منفعل» را به «عاملیت فعال» تغییر دهد.
- تعاملات انسانی را نظام‌مند کرده و سطح اعتماد اجتماعی را افزایش دهد.