بحرانی که با سکوت پیش می‌رود
پوکی استخوان برخلاف بسیاری از بیماری‌ها، هیچ علامت پیش‌تازه‌ای ندارد و معمولاً زمانی خود را نشان می‌دهد که استخوان‌ها چنان ضعیف شده‌اند که با کوچک‌ترین فشار می‌شکنند. در نشست خبری هفته ملی سلامت استخوان، دکتر فاطمه حاجی‌ولی‌زاده، رئیس اداره بیماری‌های عضلانی‌اسکلتی معاونت بهداشت وزارت بهداشت، این بیماری را «خاموش» توصیف کرد. او هشدار داد که با روند فعلی سالمند شدن جمعیت ایران، تعداد مبتلایان به این عارضه در سال‌های آتی افزایش خواهد یافت.
آمار تکان‌دهنده شکستگی‌ها در ایران
دکتر باقر لاریجانی، رئیس پژوهشکده غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران، در این نشست اعداد نگران‌کننده‌ای را به اشتراک گذاشت. بر اساس برآوردهای وی، فشار بر نظام سلامت در بخش ارتوپدی و غدد به دلیل این بیماری به‌شدت افزایش یافته است.
- تعداد مبتلایان:حدود ۳۰ درصد از جمعیت بالای ۵۰ سال ایران به پوکی استخوان مبتلا هستند.
- کاهش تراکم:نزدیک به ۵۰ درصد از افراد در این بازه سنی با کاهش تراکم استخوان مواجه‌اند.
- تعداد شکستگی‌ها:روزانه حدود ۴۰۰ مورد شکستگی استخوان در کشور رخ می‌دهد.
- آمار سالانه:تعداد شکستگی‌های جدید در هر سال به حدود ۱۵۰ هزار مورد می‌رسد.
بی‌توجهی به هشدارها و ضعف در سواد سلامت
این نشست خبری که در پژوهشکده غدد و متابولیسم و به مناسبت روز جهانی پوکی استخوان (۲۰ اکتبر/۲۸ مهر) برگزار شد، روی یک نکته کلیدی دست گذاشت: فاصله زیاد میان هشدارها و اقدامات پیشگیرانه. دکتر نوشین فهیم‌فر، رئیس شبکه تحقیقات و فناوری پوکی استخوان کشور، در کنار سایر سخنرانان تأکید کردند که موضوع پوکی استخوان سال‌هاست که قابل پیش‌بینی بوده، اما بی‌توجهی به آن باعث تبدیل این وضعیت به یک بحران ملی شده است.
دکتر حاجی‌ولی‌زاده اشاره کرد که با وجود تلاش‌ها، سطح سواد سلامت جامعه در این زمینه پایین است؛ به‌طوری که برآوردها نشان می‌دهد تنها حدود ۱۰ درصد از مردم در مراکز جامع سلامت مورد بررسی یا توجیه قرار گرفته‌اند.
این خبر برای جامعه ایران چه معنایی دارد؟
ایران با سرعتی زیاد در حال تبدیل شدن به یک جامعه سالخورده است. وقتی ۳۰ درصد از افراد بالای ۵۰ سال دچار پوکی استخوان باشند، این موضوع دیگر یک مسئله پزشکی ساده نیست، بلکه یک چالش اجتماعی-اقتصادی است. افزایش شکستگی‌ها به معنای افزایش هزینه‌های درمان، بستری شدن‌های طولانی‌مدت در بیمارستان‌ها و از دست رفتن استقلال حرکتی سالمندان است.
از آنجا که این بیماری «خاموش» است، بسیاری از افراد تا لحظه وقوع حادثه (شکستگی) متوجه بیماری خود نمی‌شوند. این وضعیت نشان می‌دهد که سیستم پیشگیرانه بهداشت کشور باید از حالت انفعالی خارج شده و غربالگری‌های تراکم استخوان را به بخشی از معاینات روتین دوران میانسالی تبدیل کند تا از تبدیل شدن این آمار به فاجعه‌های خانوادگی جلوگیری شود.