روانشناسی مصرف در شرایط بحرانی
جنگ و بیثباتی تنها تخریبهای فیزیکی به بار نمیآورد، بلکه فشار روانی شدید، افراد را به سمت مواد مخدر سوق میدهد. افزایش اضطراب، بیخوابی، سوگ و احساس ناامنی، راهکاری موقت برای کاهش فشار روانی در نظر گرفته میشود که در بسیاری از موارد به مصرف مواد میانجامد.
در کنار عوامل روانی، متغیرهای اقتصادی و اجتماعی نیز نقش کلیدی دارند. فهرستی از عوامل تشدیدکننده مصرف مواد در شرایط جنگی عبارتند از:
- افزایش نرخ بیکاری و فقر گسترده
- جابهجایی اجباری جمعیت و مهاجرتهای داخلی
- از هم گسیختگی ساختار خانواده
- کاهش شبکههای حمایتی اجتماعی
تغییرات بازار و الگوهای پرخطر
بحرانهای جنگی لزوماً به معنای افزایش یکنواخت مصرف نیست، بلکه ساختار بازار مواد را دگرگون میکند. در این شرایط، دسترسی به مواد، قیمتها، نوع ماده مصرفی و حتی خلوص آن تغییر میکند. همچنین مسیرهای قاچاق تحت تأثیر وضعیت امنیتی تغییر مییابند.
این تغییرات باعث میشود الگوی مصرف جابهجا شود؛ به گونهای که ممکن است مصرف یک ماده کاهش یابد اما مادهای دیگر جایگزین شود یا کاربران به سمت الگوهای مصرف پرخطرتر حرکت کنند.
خلاء دادهها و ضرورت نظام پایش سریع
یکی از چالشهای فعلی، نبود دادههای اپیدمیولوژیک ملی و قابل اتکا درباره میزان دقیق تأثیر جنگ بر وضعیت مصرف مواد در کشور است. مهران ضرغامی هشدار داد که بدون ایجاد یک نظام پایش سریع، جامعه ممکن است سالها بعد متوجه تغییراتی شود که از امروز آغاز شدهاند.
به همین منظور، نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد با محوریت «جنگ، بیثباتی و اعتیاد: ضرورت پاسخ علمی و اجتماعی» برگزار میشود. این رویداد از 29 مهر تا اول آبان ماه امسال در مرکز همایشهای رازی دانشگاه علوم پزشکی ایران برگزار خواهد شد تا متخصصان، پژوهشگران و سیاستگذاران بتوانند رویکردهای نوین درمان و برنامههای پیشگیری مبتنی بر شواهد را بررسی کنند.