چرا برخی بلد نیستند عذرخواهی کنند؟

زهره نظام‌آبادی، روانشناس، در گفتگو با ایسنا، مرز بین «عذرخواهی سالم» و «عذرخواهی سمی یا باج‌گیرانه» را تشریح کرد. در عذرخواهی سالم، فرد آسیب‌دیده رفتار خود را شناسایی کرده و تلاش می‌کند ناراحتی طرف مقابل را بپذیرد و رفتارش را تغییر دهد. اما در عذرخواهی سمی، شخص صرفاً برای پایان دادن به بحث یا خوب جلوه دادن خود، با یک جمله کوتاه و ساده از موضوع دور می‌شود؛ مثال‌هایی مانند «ببخشیدا ولی خودت باعث شدی» یا «بخش اولش تقصیر خودت بود» این نوع عذرخواهی‌ها را نشان می‌دهند. در این حالت، فرد سهم خود را در پیش‌آمدن ناراحتی طرف مقابل نمی‌شناسد و نمی‌خواهد آن را در نظر بگیرد. برخی افراد به جای پذیرش اشتباهاتشان، آن‌ها را توجیه می‌کنند یا تقصیر را به گردن دیگران می‌اندازند. نظام‌آبادی توضیح داد که اگر فرد پذیرش اشتباه را تهدیدی برای تصویر خود ببیند، از مکانیسم‌های دفاعی مانند توجیه، فرافکنی و انکار استفاده می‌کند. این مکانیزم‌ها به‌طور موقت احساس شرم او را کاهش می‌دهند، اما باعث می‌شوند مسئولیت‌پذیری نسبت به اشتباهات خود نداشته باشد. در واقع، آن‌ها تقصیرها را به گردن بقیه می‌اندازند تا از پذیرش مسئولیت فرار کنند. این روانشناس همچنین به رابطه بین عزت‌نفس و خودشیفتگی با توانایی عذرخواهی اشاره کرد. او گفت که ناتوانی در عذرخواهی می‌تواند نشانه‌ای از عزت‌نفس پایین یا برعکس، خودبزرگ‌بینی باشد. فردی با عزت‌نفس پایین ممکن است فکر کند که «پس من آدم بدی هستم» اگر عذرخواهی کند و این فکر را تقویت کند. در مقابل، فرد خودشیفته ممکن است احساس کند که عذرخواهی تصویر از خودش که برترش ساخته را خراب می‌کند. نظام‌آبادی خاطرنشان کرد که تجربه‌های دوران کودکی نیز بر توانایی فرد برای عذرخواهی تاثیر می‌گذارد؛ کودکی که در خانواده‌ای سالم و با الگوی پذیرنده بزرگ شده، می‌فهمد که اشتباه‌کردن با بد بودن متفاوت است و رفتار افراد با شخصیت آن‌ها دو چیز مجزا هستند.