در فیلمهای زنده، دوربین صرفاً ثبتکننده حرکاتی است که در جهان واقعی رخ میدهد، اما در انیمیشن، حرکت ابتدا ساخته میشود و سپس به تصویر منتقل میگردد. همین ویژگی، انیمیشن را به ابزاری تبدیل کرده که امروز فراتر از سینما، در تلویزیون، تبلیغات، بازیهای ویدئویی، آموزش و رسانههای تعاملی جای گرفته است و همزمان در قامت یک هنر، صنعت و فناوری شناخته میشود.
ماهیت انیمیشن و مکانیسم ایجاد حرکت
انیمیشن در واقع مجموعهای از روشهای تصویری است که با نمایش پیاپی تصاویر ثابت، توهم حرکت را در ذهن بیننده ایجاد میکند. سازوکار این هنر ساده است: اگر تصویر یک شخصیت در چندین مرحله تغییرات اندکی کند و این تصاویر با سرعتی مناسب پشت سر هم نمایش داده شوند، چشم انسان حرکت را مشاهده میکند.
بنابراین نباید انیمیشن را یک تکنیک واحد دانست؛ بلکه با خانوادهای گسترده از روشهای تولید تصویر متحرک روبرو هستیم که ابزارهای مختلفی را به کار میگیرند:
- نقاشی و طراحی دستی
- مدلسازی و جابهجایی اشیای واقعی
- عکاسی (استاپموشن)
- طراحی رایانهای و دیجیتال
ریشههای تاریخی؛ تلاش انسان برای بازنمایی حرکت
اشتیاق انسان برای نمایش حرکت، پیش از اختراع سینما و حتی ابزارهای مدرن وجود داشت. شواهد باستانی نشان میدهد انسانهای نخستین با کنار هم قرار دادن تصاویر ثابت در غارها، تلاش میکردند حرکت حیوانات را به تصویر بکشند.
در تمدنهای باستان نیز نمونههای مشابه دیده میشود. برای مثال، در تصاویر آرامگاه بنیحسن در مصر، مراحل مبارزه و کشتی به شکل متوالی ترسیم شده است. هرچند این آثار را نمیتوان به معنای تخصصی امروز «انیمیشن» نامید، اما ثابت میکند که ایده نمایش حرکت از طریق توالی تصاویر، قدمتی بسیار طولانی دارد.
ابزارهای پیشسینمایی قرن نوزدهم
پیش از آنکه سینما به شکل امروزی متولد شود، در قرن نوزدهم ابزارهایی ابداع شدند که توهم حرکت را به صورت مکانیکی ایجاد میکردند. دستگاههایی نظیرفناکستوسکوپ،زوتروپوپراکسینوسکوپبا نمایش سریع تصاویر، اصل بنیادین انیمیشن را روشن کردند: ذهن مخاطب میتواند مجموعهای از تصاویر ثابت را به صورت یک حرکت پیوسته ادراک کند.