دوازدهمین روز از شهریورماه تنها یک تاریخ ساده نیست، بلکه یادآور رشادت بوشهریها و دلواریهای غیوری است که برای حفظ خاک ایران جنگیدند. در مرکز این حماسه، نام رئیسعلی دلواری میدرخشد؛ مردی که در سال ۱۹۱۵ میلادی، زمانی که بریتانیا بوشهر را اشغال کرد، هرگونه تسلیم را کنار گذاشت و رهبری قیام جنوب در بوشهر و تنگستان را برعهده گرفت. او در همین مسیر مبارزه با استعمارگران به شهادت رسید.
فراتر از یک نبرد نظامی
تحلیل شخصیت رئیسعلی دلواری را میتوان از زوایای مختلفی انجام داد. او برای بسیاری یک مجاهد جنوب است و برای برخی دیگر، نماد مقاومت در برابر مداخله خارجی. اما معنای عمیقتر حضور او در چیزی فراتر از توصیفات نظامی نهفته است. اهمیت دلواری در این است که او هرگز نپذیرفت دیگران حق داشته باشند درباره سرنوشت او و مردمش تصمیم بگیرند.
او با تسلط بر جغرافیا و منابع آب و خاک ایران، هدف خود را روشن کرد: استقلال کامل اراده ملی. این رویکرد، مبارزه او را از یک درگیری محلی به یک الگوی ملی تبدیل کرد.
استعمار؛ تصرف خاک یا تصرف اراده؟
مصطفی شجاعی، نویسنده و تحلیلگر تاریخ معاصر، در بررسی مفهوم استعمار به نکتهای کلیدی اشاره میکند. از نظر او، استعمار را معمولاً با مفاهیمی چون اشغال سرزمین، تصرف منابع، حضور نظامی و دخالت سیاسی میشناسیم. اینها لایههای آشکار استعمار هستند، اما حقیقت پیچیدهتری در پس این وقایع وجود دارد.
شجاعی معتقد است استعمار در معنای عمیقتر خود، چیزی فراتر از تصرف جغرافیایی است؛ استعمار در واقع «تصرف اراده» است. او تفاوت میان دو نوع سلطه را اینگونه تبیین میکند:
- سلطه فیزیکی:ورود سرباز بیگانه به یک سرزمین و اشغال خاک آن.
- سلطه ذهنی:حالتی که در آن یک ملت به تدریج باور میکند توانایی تصمیمگیری درباره آینده خود را ندارد و باید دیگری برای او تصمیم بگیرد.
از این منظر، استقلال تنها به معنای حراست از مرزهای جغرافیایی نیست، بلکه پیش از آن، استقلال یک وضعیت ذهنی و ارادی است. رئیسعلی دلواری با ایستادگی در برابر بریتانیاییها، در واقع در برابر این سلطه ذهنی جنگید و ثابت کرد که اراده ملت ایران هرگز تسلیم متجاوزان نخواهد شد.