شفافیت در دوران دفاع مقدس و مدیریت معیشت
در بازه زمانی سالهای ۱۳۵۸ تا ۱۳۶۸، درآمد ارزی سالانه ایران حدود شش میلیارد دلار بود. نیمی از این مبلغ مستقیماً صرف تامین تجهیزات و مهمات جنگی میشد. با این حال، نگرانیهای گسترده معیشتی در میان مردم دیده نشد و حرکات منفی اجتماعی محدود به اقدامات برخی گروهکها یا موارد خیانت و ترور بود.
هاشمی طبا دلیل این ثبات را در دو مورد میداند:
- باور عمیق مسئولان به تبعات جنگ و اتخاذ تصمیمات متناسب با شرایط دفاع مقدس.
- اطلاعرسانی شفاف و روشن به مردم درباره کمبودها و راهکارهای موجود.
او اشاره میکند که اگرچه برخی در آن دوران، سیستم سهمیهبندی را با نامهایی چون کوپونیسم یا کمونیسم میخواندند، اما روشهای اجرایی برای پیشگیری از ناآرامی و رفع نگرانیهای مردم با قوت اجرا میشد.
گذار از کوپونیسم به بحران تراستیها
از سال ۱۳۶۸ تاکنون، متغیرهای اقتصادی و اجتماعی تغییر کردهاند. افزایش جمعیت و تغییر در مصارف، در کنار محدودیتهای ناشی از تحریمها، فشار بر اقتصاد کشور را افزایش داد. یکی از نقاط بحرانی در این مسیر، مسدود شدن روابط بانکی بینالمللی بود.
به گفته هاشمی طبا، برای دور زدن این مسدودیتها، مؤسسات تراستی برای مبادله ارز شکل گرفتند. این نهادها علیرغم هدف اولیه، زاینده مشکلات بسیاری شدند که بخشی از این چالشها توسط مقامات قوه قضائیه در رسانهها مطرح شده است.
تغییر وضعیت از تحریم به محاصره
نویسنده تأکید میکند که مسئولان باید درک کنند ایران دیگر در وضعیت «نه جنگ، نه مذاکره، ولی تحریم» نیست. شرایط کنونی به وضعیتی پیچیدهتر شامل «جنگ، مذاکره، تحریم و محاصره» تغییر یافته است.
او هشدار میدهد که در حالی که قبح تجاوزات آمریکا و اسرائیل در سطح جهانی کاهش یافته، اسرائیل همچنان مترصد ضرباتی است که بتواند ایران را از پای درآورد؛ اشارهای به دیدگاه آریل شارون در مورد نابودی آنچه «سر مار» مینامید. در این شرایط، بازگشت به باورهای مدیریتی شفاف و واقعبینانه برای مدیران کشور ضروری است.