از چیپس میلیونی تا تورم ۶۰۰ درصدی
پستهای اخیر در شبکههای اجتماعی، بهویژه محتواهایی درباره قیمتهای نجومی کالاهایی مثل چیپس نمکی که هر کیلوگرم آن بیش از یک میلیون تومان معامله میشود، توجهات را به وضعیت تورم جلب کرد. اما نگاهی به آمارهای سالهای اخیر، حقیقتی گستردهتر را نشان میدهد؛ سطح عمومی قیمتها در بخش مصرف طی پنج سال گذشته، هفت برابر شده است.
برای درک این حجم از گرانی، باید به سال پایه نگاه کرد. در سال ۱۴۰۱، شاخصهای قیمتی بر اساس سال پایه ۱۴۰۰ بهروزرسانی شدند و مقدار شاخص در آن سال برابر ۱۰۰ تعیین شد. بررسیها نشان میدهد هزینه خرید یک سبد مشخص از کالاها و خدمات که در سال ۱۴۰۰ معادل ۱۰۰ واحد بوده، در مرداد امسال به حدود ۷۰۰ واحد رسیده است. این جهش ۶۰۰ درصدی، میانگین رشد قیمتها را نشان میدهد، هرچند برخی اقلام بسیار سریعتر از این میانگین گران شدهاند.
شکاف عمیق میان دستمزدها و قیمتها
رشد قیمتها در این بازه زمانی، همگام با افزایش درآمدها نبوده است. بهای بسیاری از کالاها و خدمات اساسی با سرعتی بسیار بیشتر از سطح حداقل دستمزد رشد کرده و همین امر باعث کاهش شدید قدرت خرید خانوارها شده است. نکته قابل تامل اینجاست که حتی در مقاطعی از پنج سال اخیر که ارقام صادرات نفتی اعداد قابل قبولی را ثبت کردهاند، کیفیت زندگی خانوارها بهبود چندانی نیافته است.
عوامل محرک در جهش قیمتها
برخی متغیرهای اقتصادی و سیاسی در ماههای اخیر نقش مستقیمی در افزایش قیمتها داشتهاند. در صدر این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- حذف ارز ترجیحی در ماههای پایانی سال ۱۴۰۴.
- اختلالات تردد در تنگه هرمز طی ماههای اخیر.
- عدم تناسب میان رشد صادرات نفتی و بهبود سطح معیشت مصرفکنندگان.
این دادهها تایید میکند که تورم در بخش مصرف، تنها یک اتفاق گذرا نیست بلکه یک روند صعودی مستمر است که در آن رشد قیمتها پیشی گرفته از هرگونه اصلاح دستمزدها، سبد خرید خانوادههای ایرانی را تحت فشار قرار داده است.