نشر مروارید اخیراً اثر دِودات پاتنایک را با عنوان «مهابهاراتا» روانه بازار کتاب کرد. این اثر که در اصل با نام «جایا» شناخته میشود، حاصل جمع تمام نسخههای کهن، بازنویسیشده و حتی نسخههای بومی و فرامرزی این حماسه است. ترجمه آبتین جاوید تلاش میکند تا پیچیدگیهای متنهای باستانی را ساده کرده و مسیری هموار برای ورود به دالانهای پرپیچوخم این اثر سههزارساله فراهم کند.
سنتهای کهن در لباسی مدرن
دِودات پاتنایک در قامت یک پژوهشگر، اسطورهشناس و تصویرگر، روایتی مستند و جذاب از این کتاب تاریخی-حکمی ارائه داده است. مهابهاراتا در طول تاریخ، از دوره صفوی تا عصر حاضر، ترجمهها و تفسیرهای متعددی به زبان فارسی داشته است؛ اما ویژگی برجسته کتاب «جایا»، استفاده از تصاویر و بازنویسی مدرن است که خوانش اثر را برای مخاطب امروز سادهتر میکند.
بیشتر از یک حماسه؛ بومی برای روانشناسی و اخلاق
این اثر تنها یک داستان جنگی یا حماسه باستانی نیست، بلکه بوم گستردهای برای بررسی مفاهیم عمیق انسانی است. پاتنایک در این کتاب به لایههای متعددی از اندیشههای بشری میپردازد، از جمله:
- روانشناسی انسانی و تحلیل رفتارها
- فلسفه اخلاق و مواجهه با مفاهیم درست و نادرست
- ساختارهای سیاسی و کیهانشناسی هند باستان
- مفهوم «دارما» یا همان تکلیف و وظیفه انسانی
تمایز میان پیروزی بیرونی و درونی
پاتنایک روایت خود را با یک پرسش بنیادین درباره تفاوت دو واژه «جایا» و «ویجایا» آغاز میکند. هر دو کلمه در زبان سانسکریت به معنای پیروزی هستند، اما از منظر اسطورهشناسی هندو تفاوتهای بنیادینی دارند.
«ویجایا» پیروزی در جهان بیرونی است؛ یعنی فتح سرزمینها، شکست دادن دشمنان در میدان نبرد و دستیابی به بهشت موقت خدایان (سوارگا). این نوع پیروزی همواره بر غلبه بر دیگری استوار است و سایهای از رنج و انتقام را به همراه دارد. در مقابل، «جایا» پیروزی در جهان درونی است. این پیروزی به معنای غلبه بر نفس، رهایی از خویشتنخواهی و رسیدن به بخشش است؛ مسیری که انسان را به جای تسخیر جهان، به تسخیر خویشتن میرساند.