شکاف عمیق میان ثبت و حفاظت عملی
ثبت یک اثر در فهرست آثار ملی، تنها گام نخست در مسیر صیانت است و به معنای پایان کار نیست. شهباز محمودی، معاون میراث ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز، از وضعیتی هشدار میدهد که در آن فاصله زیادی میان «ثبت اثر» و «حفاظت میدانی» وجود دارد.
در حال حاضر حدود ۱۲۰ تپه و محوطه تاریخی در سطح استان البرز به ثبت رسیدهاند، اما آمار تکاندهندهای در مقابل است؛ کمتر از ۲۰ اثر از این تعداد، تعیین عرصه و حریم شدهاند. این یعنی برای اکثریت این آثار، محدوده حفاظتی دقیقی تعریف نشده تا بتوان در برابر تعرضات احتمالی ایستادگی کرد.
چرا تعیین حریم حیاتی است؟
بدون داشتن سند دقیقی از عرصه و حریم، هرگونه تصمیمگیری برای حفاظت از اثر ناقص است. تعیین حریم در واقع ترسیم خط قرمز برای هرگونه تغییر کاربری یا ساختوساز در محدوده اثر است. تا زمانی که این مطالعات تخصصی انجام نشود، احتمال تعرض به محوطههای تاریخی و پیشروی ساختوسازهای اطراف آنها وجود دارد.
- جلوگیری از ساختوسازهای غیرقانونی در محدوده آثار.
- ایجاد مبنای قانونی برای تصمیمگیریهای مدیریتی و حفاظتی.
- مشخص کردن دقیق محدوده اثر برای جلوگیری از تخریب ناخواسته.
تنگنای بودجه و گشایش در «ینگیامام»
انجام مطالعات تعیین عرصه و حریم، فرآیندی زمانبر و نیازمند بررسیهای کارشناسی است که بدون تأمین اعتبار پیش نمیرود. محدودیت منابع مالی تاکنون مانع از آن شده تا این مطالعات برای تمامی ۱۲۰ محوطه ثبتشده به صورت همزمان یا در بازه زمانی مناسب انجام شود.
با این حال، پیگیریهای اخیر مدیرکل میراث فرهنگی استان و مجموعههای مرتبط، منجر به تأمین اعتبار برای یکی از نقاط کلیدی شد. تپه تاریخی ینگیامام امسال به عنوان یکی از اقدامات عملیاتی، مورد توجه قرار گرفت و اعتبار لازم برای تعیین عرصه و حریم آن تأمین شد تا مسیر حفاظت پایدار از این اثر باز شود.