خلاء روایتگری و ظهور «انسانرسانهها»
امروز بحث «کاهش مرجعیت رسانهای» از فضای نشستهای علمی خارج شده و به چالشی عینی تبدیل شده است. وقتی رسانههای شناسنامهدار و قدیمی به دلیل اعمالنظرهای سلیقهای به خودسانسوری روی میآورند، توان روایتگری شفاف و بهموقع را از دست میدهند. نتیجه این انفعال ساده است: مخاطبی که تشنهی شنیدن «روایت اول» است، دیگر به خبرگزاریهای رسمی اعتماد نمیکند.
همین خلأ اطلاعاتی، مسیر را برای رشد پدیدهای به نام «انسانرسانهها» هموار کرد. فعالان فضای مجازی در فضای خالیِ ناشی از محدودیتهای رسانههای ساختارمند قد کشیدند. آنها بدون ترس از خودسانسوری و با تکیه بر سرعت و جذابیت لحظهای، اخبار را منتشر میکنند. اتفاقات یک سال و نیم گذشته نشان داد که این جایگزینی، چه آسیبهای جدی به انتقال اصولی اخبار و شکلگیری روایتهای درست وارد کرده است.
تحلیل وزیر ارشاد: فراتر از خط قرمزها
سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، در گفتوگو با ایسنا تأکید کرد که تضاد میان تعداد بالای مجوزهای رسانهای و کاهش مرجعیت آنها، حاصل یک عامل واحد نیست. او اگرچه ابهام در خط قرمزها را یکی از دلایل اصلی میداند، اما معتقد است برای حل این بحران باید به لایههای عمیقتری نگریست.
از دیدگاه صالحی، مجموعهای از عوامل دست به دست هم دادهاند تا رسانههای رسمی در رقابت با روایتهای خارج از ساختار شکست بخورند. این عوامل عبارتند از:
- ناپایداری اقتصاد رسانه:نبود مدلهای مالی پایدار برای خبرگزاریها و روزنامهها.
- فقدان بنگاههای بزرگ:نبود سازمانهای رسانهای متمرکز و قدرتمند که بتوانند مرجعیت را حفظ کنند.
- ضعف در آموزش:کمبود آموزشهای حرفهای و بهروز برای خبرنگاران و سردبیران.
- ابهام در محدودیتها:نبود خط قرمزهای شفاف و روشنی که رسانهها بر اساس آن فعالیت کنند.
در نهایت، این وضعیت باعث شده است تا فاصله میان رسانههای دارای مجوز و نیاز واقعی جامعه باز شود و روایتها به جای مسیرهای رسمی، از کانالهای غیررسمی و گاه غیردقیق جریان یابند.