پایتخت قرقیزستان این روزها میزبان یکی از مهمترین نشستهای دیپلماتیک آسیا است. مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، به نمایندگی از جمهوری اسلامی در این اجلاس حضور دارد. این دوره از نشستها صرفاً یک رویه سالانه نیست؛ بلکه جشن بیست و پنجمین سالگرد تشکیل سازمان همکاری شانگهای است که باعث شده تعداد بیشتری از سران کشورهای عضو در بیشکک گرد هم آیند.
سیر تکاملی شانگهای؛ از ۶ عضو تا بلوک ۴۰ درصدی جمعیت جهان
سازمان همکاری شانگهای در خردادماه ۱۳۸۰ (ژوئن ۲۰۰۱) با هستهای کوچک شکل گرفت. در ابتدا روسیه و چین در کنار چهار کشور آسیای مرکزی یعنی قرقیزستان، قزاقستان، تاجیکستان و ازبکستان، این سازمان را پایهگذاری کردند. هدف اصلی در آن سالها، تمرکز بر مسائل امنیتی، بهویژه در منطقه حساس آسیای مرکزی بود.
با گذشت دو دهه، این سازمان مسیر گسترشی را طی کرد و اکنون با پیوستن هند، پاکستان، بلاروس و ایران، تعداد اعضای رسمی آن به ۱۰ کشور رسیده است. علاوه بر اعضا، وضعیت حقوقی دیگر کشورها نیز تعریف شده است:
- اعضای ناظر:مغولستان و افغانستان.
- شرکای گفتگو:۱۵ کشور مختلف.
این توسعه کمی، سازمان را به بازیگری کلان تبدیل کرده است؛ بهطوری که اکنون حدود ۴۰ درصد از جمعیت جهان و ۲۵ تا ۳۰ درصد تولید ناخالص ملی (GDP) دنیا را در اختیار دارد.
تحول کیفی و دستور کار جدید در بیشکک
توسعه شانگهای تنها به افزایش تعداد اعضا محدود نمیشود. سازمان در سالهای اخیر اهداف خود را بازتعریف کرده تا نقش اثرگذارتری در تحولات بینالمللی داشته باشد. نگاهی به محورهای جاری در اجلاس بیشکک، گویای این تغییر رویکرد است. دستور کار فعلی در سه بخش مجزا تفکیک شده است:
- امنیت نوین:بازتعریف چالشهای امنیتی در عصر جدید.
- همکاریهای اقتصادی و فناورانه:تمرکز بر زیرساختها و تبادلات تکنولوژیک.
- مباحث سیاسی بینالمللی:مدیریت تنشها و تعاملات سیاسی در سطح جهانی.
مسیر عضویت ایران در چتر شانگهای
ایران از نخستین سالهای شکلگیری این سازمان، ارتباطات مؤثری با آن برقرار کرد. تهران برای دو دهه در جایگاه عضو ناظر فعالیت کرد و تلاشهای دیپلماتیک برای تبدیل این جایگاه به عضویت دائم ادامه داشت تا سرانجام ایران به عنوان عضو رسمی به این بلوک پیوست و اکنون در نشست بیشکک، فرصت تثبیت منافع ملی خود را در این ساختار دارد.