بسیاری از ما برای دوری از قند، به سراغ محصولات «بدون قند» میرویم. زایلیتول، نوعی قندالکل که در آدامس، خمیردندان، مرباهای رژیمی، ماست و بستنیها به وفور یافت میشود، یکی از محبوبترین جایگزینهای قند است. این ماده بهطور طبیعی در مقادیر کم در طبیعت وجود دارد، اما در محصولات صنعتی، غلظت آن بهشدت بالا میرود. حالا نتایج یک پژوهش گسترده هشدار میدهد که این ماده شاید آنقدرها که تصور میکردیم بیخطر نباشد.
ارتباط مستقیم سطح زایلیتول و حوادث قلبی
پژوهشگران در یکی از جامعترین بررسیهای این حوزه، سطح زایلیتول خون ۱۷ هزار و ۷۱۰ نفر را تحلیل کردند. آنها برای رسیدن به نتیجه دقیق، شرکتکنندگان را بر اساس میزان این ماده در خون به چهار گروه تقسیم کرده و گروه دارای بالاترین سطح زایلیتول (۲۵ درصد اول) را با گروه پایینترین سطح مقایسه کردند.
یافتههای این مطالعه نشان میدهد افرادی که سطح زایلیتول بالاتری در خون داشتند، در بازه زمانی شش ساله، ۵۷ درصد بیشتر در معرض خطر مرگ، حمله قلبی یا سکته مغزی بودند. این اثرات در بلندمدت نیز تداوم داشت؛ بهطوری که حتی پس از ۳۰ سال، احتمال وقوع رویدادهای قلبیعروقی در این گروه ۱۸ درصد بیشتر از سایرین بود.
رابطه دوز-پاسخ و متغیرهای مستقل
نکته قابل توجه در این پژوهش، مشاهده یک «رابطه وابسته به دوز» است. یعنی هرچه غلظت زایلیتول در خون افراد بیشتر بود، احتمال بروز مشکلات قلبی و عروقی نیز افزایش مییافت. نکته مهمتر این است که این ارتباط، مستقل از عوامل رایج خطر بود. پژوهشگران متغیرهای زیر را بررسی کردند و دریافتند که زایلیتول فارغ از این موارد، اثر منفی خود را دارد:
- سن و جنسیت
- شاخص توده بدنی (BMI)
- فشار خون بالا و دیابت
- سطح چربیهای خون
مکانیسم اثر؛ زایلیتول چگونه قلب را هدف میگیرد؟
اگرچه این مطالعه بهتنهایی رابطه علت و معلولی را اثبات نمیکند، اما مسیرهای بیولوژیکی احتمالی را روشن میکند. مارکو ویتکوفسکی، پزشک و پژوهشگر بیمارستان دانشگاهی شاریته برلین و نویسنده این مطالعه، به تحقیقات پیشین اشاره میکند. او میگوید یافتههای قبلی نشان داده است که زایلیتول میتواند توانایی پلاکتهای خون برای تشکیل لخته را افزایش دهد. همین افزایش لختهسازی در رگها، احتمال انسداد عروقی و در نتیجه سکته مغزی یا حمله قلبی را بالا میبرد.
