تغییر هویت نانوذرات در جریان خون
نانوذراتی که در محیط کنترلشده آزمایشگاه برای رساندن دارو به نقاط هدف طراحی میشوند، بهمحض ورود به بدن ساختار خود را تغییر میدهند. در واقع، خون سیالی است مملو از پروتئینها، سلولها، لیپیدها و مولکولهای زیستی مختلف. به محض تماس نانوذرات با این محیط، تعدادی از پروتئینهای موجود در پلاسما به سطح آنها میچسبند و لایهای موسوم به «کرونای پروتئینی» (Protein Corona) ایجاد میکنند.
این لایه عملاً یک پوشش زیستی جدید روی نانوذره میسازد. نکته کلیدی اینجاست که بدن نانوذره را با ساختار اولیه آزمایشگاهی نمیشناسد، بلکه بر اساس این پوشش پروتئینی، نحوه شناسایی، توزیع و جذب آن را مدیریت میکند. بنابراین، کرونای پروتئینی میتواند هویت زیستی ذره را کاملاً تغییر دهد.
چالشهای دارورسانی نوین
در سالهای اخیر، نانوذرات به یکی از امیدبخشترین ابزارها برای توسعه نسل جدید دارورسانی تبدیل شدهاند. این فناوری مزایای متعددی دارد، از جمله:
- محافظت از دارو در برابر تخریب زودهنگام در بدن.
- افزایش مدتزمان حضور ماده فعال در سیستم گردش خون.
- امکان هدایت دقیق دارو به بافت هدف.
- کاهش عوارض ناخواسته و جانبی درمان.
با وجود این مزایا، تفاوت بنیادین میان محیط استریل آزمایشگاه و پیچیدگیهای محیط خون، همواره یک مانع بزرگ برای پیشبینی دقیق رفتار این ذرات بوده است.
رویکرد جدید پژوهشگران سوئیسی
تیم پژوهشی دانشگاه بازل (University of Basel) به سرپرستی «اویا تاگیت» (Oya Tagit) برای درک بهتر این فرآیند، سامانه گردش خون مصنوعی ساختند. آنها با شبیهسازی شرایط واقعی جریان خون، نشان دادند که جنس ماده در تشکیل کرونای پروتئینی نقش تعیینکنندهای ایفا میکند.
یافتههای این تیم ثابت کرد که تشکیل این لایه روی نانوذرات نرم و انعطافپذیر، مانند لیپوزومها، بسیار پیچیدهتر از تصورات پیشین است. این کشف کمک میکند تا در آینده، نانوذراتی طراحی شوند که با در نظر گرفتن اثرات کرونای پروتئینی، با دقت بیشتری به مقصدهای درمانی در بدن برسند.