صورتبندی نادرست؛ چرا علوم انسانی ایران مقاله نمی‌سازند؟

خبرگزاری حوزه - مسئله علوم انسانی در ایران تنها کمبود مقاله یا کنفرانس نیست؛ مشکل اصلی، ضعف در «صورت‌بندی مسئله» است. ما اغلب قبل از اینکه واقعیت را دقیق ببینیم، مفاهیم آماده را برمی‌داریم و روی آن‌ها تمرکز می‌کنیم. از توسعه و حکمرانی تا قدرت، هویت، رسانه و امنیت، بسیاری از واژه‌هایی که به کار می‌بریم، پیش‌تر در زمینه‌های دیگر برای توضیح مسائل مختلف و بر اساس تجربیات تاریخی متفاوت ساخته شده‌اند. این باعث می‌شود بخشی از واقعیت اجتماعی خودمان دیده نشود. tولید علم از جایی آغاز می‌شود که بتوانیم یک پدیده واقعی را با دقت توصیف کنیم، تناقض‌های داخلی آن را ببینیم و برای آن پرسش درست بسازیم. نظریه، پاسخ شتاب‌زده به یک مسئله نیست؛ بلکه حاصل ماندن جدی و روشمند در کنار مسئله است. برای مثال، اگر با یک پدیده اجتماعی پیچیده روبه‌رو هستیم، نباید فوراً آن را زیر برچسب‌هایی مانند «بحران»، «عقب‌ماندگی»، «پوپولیسم» یا «توسعه‌نیافتگی» قرار دهیم. ابتدا باید بپرسیم: بازیگران این پدیده چه کسانی‌اند؟ چه منابعی در اختیار دارند؟ روابط قدرت چگونه توزیع شده است؟ چه نهادهایی تصمیم می‌گیرند؟ مردم چگونه معنا تولید می‌کنند؟ و مهم‌تر از همه، چه سازوکاری این وضعیت را بازتولید می‌کند؟ علوم انسانی زنده، علوم انسانی مفهوم‌ساز است؛ یعنی از دل مشاهده دقیق واقعیت، واژه و چارچوبی می‌سازد که بتواند آن واقعیت را توضیح دهد. این کار نه با شعار استقلال علمی به دست می‌آید و نه با دشمنی با دانش جهانی. مسئله، کنار گذاشتن دانش دیگران نیست؛ بلکه تبدیل‌شدن از مصرف‌کننده نظریه به پژوهشگری است که تجربه زیسته جامعه خود را به پرسش، مدل و گزاره علمی تبدیل می‌کند. tولید علم یعنی واقعیت را آن‌قدر جدی بگیریم که حاضر نباشیم با اولین مفهوم آماده، از کنار پیچیدگی آن عبور کنیم. سعید سپاهی، تحلیلگر امنیت شناختی