رقابت جهانی در حوزه توسعه هوش مصنوعی، کشورها را به سمت تدوین قوانین و چارچوبهای تنظیمگری سوق داده است. این قوانین باید ضمن فراهم کردن زمینه رشد نوآوری و سرمایهگذاری، مخاطراتی چون نقض حریم خصوصی، تبعیض الگوریتمی، مسئولیتپذیری سامانههای هوشمند و امنیت دادهها را مدیریت کنند. در ایران نیز همزمان با گسترش کاربردهای هوش مصنوعی، تهیه یک لایحه جامع برای حکمرانی و تنظیمگری این فناوری در دستور کار قرار گرفت.
در همین راستا، تدوین پیشنویس لایحه هوش مصنوعی از سوی دبیرخانه شورای اجرایی فناوری اطلاعات به پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات واگذار شد. این پیشنویس که در سال ۱۴۰۴ تهیه شده، پس از چندین مرحله بازنگری و برگزاری نشستهای تخصصی با حضور نمایندگان معاونت حقوقی ریاستجمهوری، ستاد توسعه فناوری و کاربرد هوش مصنوعی، پژوهشگاه قوه قضاییه، سازمان نظام صنفی رایانهای و فعالان بخش خصوصی، در قالب ۱۱ فصل نهایی و به دبیرخانه شورای اجرایی فناوری اطلاعات تحویل شده است.
روند تدوین پیشنویس لایحه هوش مصنوعی
دکتر اعظم سادات مرتضوی، مجری پروژه تدوین این پیشنویس و مدیر گروه مطالعات تنظیمگری و سازماندهی فاوا از پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات، جزئیات ساختار، رویکردها و آخرین وضعیت این لایحه را تشریح کرده است. وی با بیان اینکه تدوین این پیشنویس در قالب پروژهای از سوی دبیرخانه شورای اجرایی فناوری اطلاعات به پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات واگذار شد و در سال ۱۴۰۴ در این پژوهشگاه به انجام رسید، افزود: پیشنویس لایحه در طول فرآیند تدوین، چندین مرحله بازنگری را پشت سر گذاشت.
ساختار و محتوای لایحه
این لایحه در نهایت در قالب ۱۱ فصل تدوین شده است. در نسخههای اولیه، تعداد فصلها و محتوای آن متفاوت بوده است که پس از بازنگریهای متعدد و با در نظر گرفتن نظرات کارشناسی و فعالان بخش خصوصی، ساختار نهایی آن شکل گرفته است. هدف اصلی این لایحه، ایجاد چارچوبی قانونی برای توسعه مسئولانه و ایمن هوش مصنوعی در کشور است.