رفراندوم انحلال مجلس هفدهم که به ابتکار دولت دکتر محمد مصدق در روز دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۳۳۲ در تهران و حومه برگزار شد، نخستین تجربه مراجعه مستقیم به آرای عمومی در تاریخ معاصر ایران محسوب میشود. این رویداد سیاسی با چالشهای حقوقی و اجتماعی متعددی همراه بود که یکی از مهمترین آنها، وضعیت حقوق سیاسی زنان در آن مقطع زمانی بود.
وضعیت حقوق سیاسی زنان در سال ۱۳۳۲
در زمان برگزاری این رفراندوم، زنان ایران هنوز از حق قانونی رأی دادن برخوردار نبودند. این وضعیت تا حدود یک دهه بعد و در جریان اصلاحات سال ۱۳۴۱ تغییر کرد. با این حال، گزارشهای مطبوعاتی آن دوران نشان میدهد که حضور فعال زنان در حاشیه این رویداد سیاسی، از نظر تاریخی اهمیت ویژهای دارد.
گزارش روزنامههای اطلاعات و کیهان از فضای رأیگیری
روزنامههای معتبر آن دوره، از جمله «اطلاعات» و «کیهان»، در شمارههای منتشر شده در روزهای پس از رفراندوم (۱۳ مرداد ۱۳۳۲)، جزئیاتی از حضور زنان در محل صندوقهای آرا را منتشر کردند:
- روزنامه اطلاعات: در گزارش خود اشاره کرده است که با وجود اعلام قبلی فرمانداری مبنی بر عدم برخورداری بانوان از حق رأی، حضور آنها در صفوف رأیدهندگان غیرعادی به نظر میرسید. طبق گزارش این روزنامه، زمانی که صف اول زنان به صندوقها رسیدند، به آنها تذکر داده شد که حق رأی ندارند و در نهایت توسط مأمورین رد شدند.
- روزنامه کیهان: این روزنامه نیز در شماره روز سهشنبه ۱۳ مرداد ۱۳۳۲، حضور بانوان در میان صفوف رأیدهندگان را ثبت و به تلاش آنها برای مشارکت اشاره کرده است.