در فضای پیچیده اقتصاد بینالملل و تحت فشار تحریمهای یکجانبه، شریانهای رسمی بانکی و تجاری با محدودیتهای شدیدی مواجه هستند. در این شرایط، سیستمهای سنتی انتقال پول و اسناد تجاری کارایی خود را از دست داده و نیاز به ساختارهای جایگزین احساس میشود. در این میان، اشخاص حقیقی یا حقوقی واسط که «تراستی» یا «امین مالی و تجاری» نامیده میشوند، نقش کلیدی در تجارت خارجی ایفا میکنند.
کارکرد تراستیها در زنجیره صادرات
این کارگزاران با تکیه بر زیرساختهای حقوقی، ثبت شرکتها در کشورهای ثالث و استفاده از حسابهای چندلایه، وظیفه تسهیل صادرات و انتقال وجوه ارزی را بر عهده دارند. فعالیتهای اصلی این شبکه شامل موارد زیر است:
- استفاده از زیرساختهای حقوقی و ثبت شرکت در کشورهای ثالث.
- مدیریت حسابهای چندلایه برای انتقال وجوه.
- تسهیل صادرات کالاهایی که تحت محدودیتهای بینالمللی قرار دارند.
گسترش حوزه فعالیت از نفت به محصولات غیرنفتی
بخش عمدهای از وظایف تراستیها در سالهای اخیر، فراتر از حوزه سنتی فروش نفت، به حوزههای زیر تسری یافته است:
- صادرات فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی.
- تجارت فلزات و انواع محصولات معدنی.
- ایجاد زنجیرههای واسطهای برای ایفای نقش به عنوان خریدار یا فروشنده نهایی در اسناد تجاری.
این کارگزاران با استفاده از روشهای متنوع لجستیکی و تغییر اسناد مالکیت، ریسک ناشی از رهگیری محمولهها توسط نهادهای ناظر بینالمللی را کاهش میدهند.
چالش انتقال وجوه و سیستمهای جایگزین
با توجه به عدم دسترسی بانکهای داخلی به سیستم سوئیفت و بانکهای بینالمللی، فرآیند انتقال درآمد حاصل از صادرات به شرح زیر انجام میشود:
وجوه حاصل از فروش کالا ابتدا به حسابهای چندلایه تراستیها در کشورهای هدف یا بنادر واسط واریز میگردد. سپس این منابع از طریق روشهای مختلفی از جمله صرافیهای معتمد، حسابهای تسویه کارگزاری یا فرآیندهای تهاتری، برای تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه مورد نیاز کشور تخصیص مییابند.