جنگ؛ محرکی ویرانگر برای نابودی طبیعت
شینا انصاری، معاون رئیس‌جمهور و رئیس سازمان حفاظت محیطزیست، در پنل تخصصی «تنوع زیستی و صلح» تأکید کرد که رابطه میان صلح و تنوع زیستی، موضوعی فراتر از اخلاقیات یا سیاست است. او این مسئله را یکی از ارکان بنیادین حکمرانی محیطزیست، امنیت انسانی و حقوق بین‌الملل دانست.
معاون رئیس‌جمهور توضیح داد که در حالت عادی، عواملی مثل تغییر کاربری اراضی، آلودگی و تغییرات اقلیمی باعث کاهش تنوع زیستی می‌شوند؛ اما وقوع جنگها تمامی این عوامل را به طور هم‌زمان و با شدتی ویرانگر فعال می‌کند. او پیامدهای محیط‌زیستی مخاصمات مسلحانه را در موارد زیر خلاصه کرد:
- تخریب مستقیم زیستگاه‌های طبیعی و آتش‌سوزی‌های گسترده.
- آلودگی شدید خاک و آب و انتشار مواد خطرناک.
- اختلال در مدیریت مناطق حفاظتشده و تضعیف سیستم‌های پایش طبیعت.
- جابه‌جایی جمعیت‌های انسانی و فشار بر منابع طبیعی.
خسارات جبرانناپذیر در رشته‌کوه زاگرس
انصاری با اشاره به تجربه مستقیم ایران در سال‌های اخیر، از ابعاد تخریبی جنگ ۱۲ روزه سال ۲۰۲۵ پرده برداشت. ارزیابی‌های سازمان محیطزیست نشان می‌دهد که در این بازه زمانی کوتاه، ۱۳ منطقه حفاظتشده ایران هدف حملات یا پیامدهای درگیریها قرار گرفتند.
بیشترین آسیب‌ها در گستره رشته‌کوه زاگرس متمرکز بود؛ جایی که هزاران هکتار از عرصه‌های طبیعی در آتش سوختند. رئیس سازمان حفاظت محیطزیست تأکید کرد که ابعاد واقعی این خسارت‌ها را نمی‌توان صرفاً با شمارش هکتارهای سوخته یا تخریب‌شده سنجید، زیرا اثرات اکولوژیک این اتفاقات بسیار عمیق‌تر است.
دیپلماسی محیطزیست در برابر تعارضات
این اظهارات در پنل تخصصی «حفاظت از محیطزیست در هنگام تعارضات مسلحانه» بیان شد. در این نشست، نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان و مدیران نهادهای محیط‌زیستی سازمان ملل متحد حضور داشتند تا بر لزوم صیانت از تنوع زیستی در زمان جنگها تأکید کنند.
این خبر برای فعالان محیطزیست ایران چه معنایی دارد؟
تمرکز آسیب‌ها بر رشته‌کوه زاگرس، زنگ خطری برای امنیت زیست‌محیطی ایران است. زاگرس یکی از حیاتی‌ترین کریدورهای تنوع زیستی جهان است و تخریب ۱۳ منطقه حفاظتشده در این منطقه، تنها یک خسارت محلی نیست، بلکه زنجیره غذایی و اکوسیستم‌های وسیعی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
این گزارش نشان می‌دهد که محیطزیست در زمان جنگها، قربانی خاموشی است که بازسازی آن دهه‌ها زمان می‌برد. برای ایرانی‌ها، این هشدار به معنای آن است که آسیب‌های ناشی از درگیریهای نظامی، اثراتی ماندگارتر از تخریب‌های صنعتی یا انسانی بر طبیعت باقی می‌گذارد.