مارکو روبیو، وزیر امور خارجه ایالات متحده، در تاریخ ۷ اکتبر (۱۵ مهر) در تپه پنیکس آتن، جایی که در دوران باستان محل گردهمایی شهروندان یونانی بود، سخنرانی کرد. او در این مراسم با یادآوری حمله خشایارشا در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، بر ضرورت احیای قدرت غرب و میراث تمدنی یونان تأکید کرد. این روایت در حالی مطرح می‌شود که تنش‌های میان ایران و آمریکا به دلیل حملات ایالات متحده و رژیم صهیونیستی افزایش یافته است.
سیاست «تاریخ‌نگاری» برای توجیه جنگ
تحلیل سخنان روبیو نشان می‌دهد واشنگتن برای تبیین سیاستهای امروز خود به جنگی ۲۵ قرن پیش متوسل شده است. او با گره زدن روایت‌های باستانی به ضرورت بازگشت اعتمادبه‌نفس به آمریکا و اروپا، سعی دارد تقابل فعلی با ایران را از یک مناقشه سیاسی به یک نبرد تمدنی تبدیل کند. این رویکرد در واقع ابزاری برای مشروعیت‌بخشیدن به اقدامات نظامی است.
اهداف راهبردی واشنگتن از روایت‌های تمدنی
می‌توان اهداف روبیو از این نوع روایت‌سازی را در چند محور خلاصه کرد:
- ایجاد مشروعیت ایدئولوژیک:روبیو با بازنمایی مناقشه کنونی در قالب تقابلی تمدنی، قصد دارد توجه‌ها را از پرسش‌های مربوط به مبانی حقوقی و ضرورت جنگ منحرف کند.
- «دیگری‌سازی» از ایران:این روایت‌ها تلاش می‌کنند ایران را به عنوان متقابلی برای تمدن غرب تعریف کنند تا توجیهات نظامی راحت‌تر پذیرفته شوند.
- پوشش بر تناقضات داخلی:دولت ترامپ در توجیه حملات به خاک ایران با چالش‌هایی روبه‌رو بوده است. روبیو پیش‌تر مدعی شده بود آمریکا به دلیل قصد اسرائیل برای حمله به ایران، اقدام نظامی کرد؛ اظهارنظری که حتی مورد انتقاد برخی چهره‌های جریان «ماگا» (MAGA) قرار گرفت.
در واقع، روبیو با استفاده از نمادهای یونان باستان، سعی دارد همبستگی غرب را تقویت کرده و تصویری از آمریکا به عنوان مدافع تمدن در برابر دشمنی قدیمی ترسیم کند، هرچند این روایت با واقعیت‌های تاریخی و جایگاه فعلی مهاجم و مدافع در تقابل‌های کنونی در تناقض است.
این روایت تمدنی برای ایران چه معنایی دارد؟
تغییر لحن واشنگتن از زبان دیپلماتیک یا حتی تهدیدهای نظامی صرف به زبان «تاریخ و تمدن»، نشان می‌دهد که آمریکا در تلاش است برای حملات یا سیاستهای تهاجمی خود، پوششی فراتر از منافع کوتاه‌مدت ایجاد کند. تبدیل کردن یک اختلاف سیاسی به نبرد تمدنی، معمولاً به این معناست که طرف مقابل را نه به عنوان یک بازیگر سیاسی، بلکه به عنوان یک «رقیب تمدنی» می‌بینند که هدفش حذف یا تغییر ماهوی است.
برای مخاطب ایرانی، این سخنرانی هشدار می‌دهد که واشنگتن در حال بازسازی ذهنیات قدیمی برای توجیه اقدامات فعلی خود است تا بتواند فشار‌های داخلی و بین‌المللی را با تکیه بر یک روایت تاریخی (هرچند تحریف شده) کاهش دهد.