کالبدشکافی بازار موبایل؛ ۱۰۶ میلیون دستگاه فعال
آمارهای رسمی نشان می‌دهد بازار تلفن همراه در ایران طی یک دهه اخیر به شدت وابسته به نوسانات ارزی شده است. امروز بیش از ۱۰۶ میلیون دستگاه فعال در کشور وجود دارد که جزئیات آن را می‌توان به شکل زیر مشاهده کرد:
- ۸۸.۵ میلیون گوشی هوشمند
- ۱۶.۵ میلیون گوشی دکمه‌ای
- ۱.۲ میلیون تبلت
ورود سالانه ۱۵ میلیون دستگاه به بازار واردات، حجم بالای این اعداد را توجیه میکند. اما این آمار لزوماً به معنای رفاه یا دسترسی برابر نیست؛ بلکه نشان می‌دهد موبایل از یک کالای لوکس به زیرساختی حیاتی برای زندگی روزمره ایرانیان تبدیل شده است.
گوشی هوشمند؛ فراتر از یک وسیله ارتباطی
برای نسل جوان، تلفن همراه دیگر ابزاری صرف برای تماس صوتی نیست. این دستگاه در واقع مرکز مدیریت زندگی دیجیتال است. دسترسی به آموزش، جست‌وجوی فرصت‌های شغلی، فعالیت در شبکه‌های اجتماعی و تولید محتوا همگی به یک گوشی به‌روز وابسته است. حتی خدمات بانکی، پرداخت‌های الکترونیکی و استفاده از تاکسی‌های اینترنتی بدون یک گوشی هوشمند کارآمد عملاً غیرممکن می‌شود.
وقتی قیمت یک مدل مناسب چندین برابر درآمد ماهانه یک جوان می‌شود، مسئله از «گران شدن یک کالا» فراتر می‌رود. در واقع، بخشی از سبک زندگی و امکانات دسترسی اجتماعی برای این گروه از جامعه گران شده و در برخی موارد، غیرقابل دسترس است.
فقر دیجیتال و شکاف دسترسی
تعداد بالای دستگاه‌های فعال در کشور نباید باعث شود کیفیت دسترسی نادیده گرفته شود. تفاوت میان «داشتن گوشی» و «داشتن دسترسی برابر» در همین‌جاست. بسیاری از جوانان اگرچه صاحب تلفن همراه هستند، اما با محدودیت‌های فنی شدیدی دست‌وپنجه نرم می‌کنند.
باتری‌های فرسوده، حافظه محدود، دوربین‌های ضعیف و ناتوانی در دریافت به‌روزرسانی‌های نرم‌افزاری، فاصله این افراد را با دنیای دیجیتال بیشتر میکند. این وضعیت منجر به پدیده‌ای شده که می‌توان آن را «فقر موبایلی» نامید؛ وضعیتی که در آن فرد علی‌رغم داشتن سخت‌افزار، به دلیل قدیمی بودن دستگاه، از امکانات کامل زیست دیجیتال محروم می‌ماند.