تکامل رویکرد پکن؛ از میانجی‌گری تا معماری امنیتی
طرح جدید شی جین‌پینگ که در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ در قاهره مطرح شد، تکامل یافته‌ی ابتکارات پیشین چین در منطقه است. پکن در این مدل جدید، دیگر تنها به نقش واسطه میان بازیگران مختلف بسنده نمی‌کند، بلکه مستقیماً برای تنظیم قواعد روابط منطقه‌ای پیشنهاد ارائه داده است. این رویکرد در واقع ارتقای سطح تعاملات از اصول کلی (مانند ابتکار آوریل ۲۰۲۶ در امارات) به سمت کنش‌محوری برای ایجاد یک ساختار امنیتی است.
جزئیات چهار محور اصلی طرح چین
پکن در این ابتکار، چارچوبی مشخص را برای دستیابی به ثبات در غرب آسیا ترسیم کرده است که محورهای آن به شرح زیر است:
- بازسازی ساختاری:بازسازی معماری امنیتی منطقه توسط خود کشورهای عضو، بدون اتکا به قدرت‌های بیرونی.
- رویکرد جامع:نگاه به بحران‌های خاورمیانه به عنوان مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته؛، پکن مسئله فلسطین را هسته مرکزی مسائل غرب آسیا می‌داند و خواهان یک راه‌حل جامع است.
- پایگاه اقتصادی:معرفی توسعه اقتصادی، امنیت مسیرهای دریایی و درهم‌تنیدگی منافع تجاری به عنوان زیربنای امنیت پایدار.
- چارچوب هنجاری:تکیه بر منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل و مخالفت صریح با هرگونه یک‌جانبه‌گرایی در منطقه.
گذار از نگاه موردی به رویکرد ساختاری
مهم‌ترین تفاوت این طرح با اقدامات قبلی چین، تغییر نگاه «مسئله‌محور» به رویکرد «کلان-ساختاری» است. پیش از این، چین با هر بحران (مانند تنش‌های ایران و عربستان یا جنگ‌های سوریه و فلسطین) به صورت جداگانه تعامل می‌کرد. اما اکنون پکن با به‌رسمیت‌شناختن نقص‌های معماری امنیتی موجود ـ موضوعی که در دیدار وانگ‌یی و عراقچی نیز مورد بحث قرار گرفته بود ـ راهکاری برای ایجاد امنیت درون‌زا ارائه می‌دهد.
عوامل انگیزشی پکن و افول نقش آمریکا
تغییر موضع چین ریشه در خلأ امنیتی ایجاد شده در غرب آسیا دارد. تضعیف اعتماد کشورهای منطقه به تضمین‌های امنیتی واشنگتن، به‌ویژه پس از اختلالات امنیتی در خلیج‌فارس و تنگه هرمز، آمریکا را از جایگاه «حافظ وضع موجود» خارج کرده است. پکن این وضعیت و فرصت‌های پیش‌رو را پنجره‌ای برای ورود به نظم جدید امنیتی منطقه می‌بیند.