درس‌هایی که باید از زلزله طبس گرفت

مهدی زارع در یادداشتی با عنوان «درسی از زلزله طبس 1357» برای روزنامه اعتماد نوشت: استاد مهندس محمدحسن نبوی، اولین زمین‌شناس سازمان زمین‌شناسی کشور از سال 1340، خاطره‌ای از بازدیدش از منطقه زلزله زده طبس 1357 تعریف کرد. او گفت که در شهر طبس دیواری در جهت شرقی-غربی دیده بود که نیمی از آن به سمت شمال و نیم دیگر به سوی جنوب فروریخته بود. این مشاهده برای او نشان داد که امواج زلزله می‌توانند ساختارها را به شکل غیرمنتظره‌ای تخریب کنند. در این یادداشت، تلاش شده است تا این موضوع توضیح داده شود. زلزله طبس در 25 شهریور 1357 رخ داد و بزرگای آن 7.4 بود. گسل اصلی آن شمالی-جنوبی تا شمال‌شمال‌غربی-جنوب‌جنوب‌شرقی بود و شیب آن به سمت شرق داشت. دیوارهای بنایی که در جهت عمود بر گسل (شرقی-غربی) قرار داشته‌اند، هنگامی که دچار خرابی و فروریزش عمود بر صفحه خود ‌شده‌اند (به‌طوری که نیمی از آنها به سمت شمال و نیمی دیگر به سمت جنوب فروریخته)، نشان می‌دهند که جنبش زمین در راستای شمالی-جنوبی نیروهای اینرسی شدیدی را ایجاد می‌کند. گسل‌های فشاری معمولا پالس‌های شدید در جهت عمود بر گسل (در طبس: شرقی-غربی) ایجاد می‌کنند و همچنین گسیختگی میدان نزدیک باعث پدیدار شدن شتاب‌های فرکانس ‌بالای بسیار شدیدی در راستای موازی با گسل (شمالی- جنوبی) می‌شود. به بیان ساده‌تر، جنبش زمین در منطقه باعث ایجاد نیروهای خارجی بر دیوارهای بنایی شده است. این حادثه به ما می‌آموزد که بررسی دقیق ساختارها و شناخت نوع گسل‌ها می‌تواند در پیشگیری از خسارات ناشی از زلزله بسیار مفید باشد.