مهدی زارع در گفتوگو با ایسنا، درباره پیامدهای خطرناک فعالیت چاههای غیرمجاز و برداشتهای بیرویه از سفرههای زیرزمینی توضیحاتی ارائه داد. وی با اشاره به پدیده مخروط افت چاه که در اثر پمپاژ آب از سفرههای زیرزمینی ایجاد میشود، بیان کرد که در چاههای مجاز، فاصله میان آنها بر اساس شعاع تأثیر مخروط افت و توان سفره تعیین میشود تا از همپوشانی بحرانی مخروطها جلوگیری شود.
زارع افزود: در مورد چاههای غیرمجاز و پراکنده، برداشتهای بیرویه و متراکم در نقاط ناشناخته، منجر به ایجاد مخروطهای افت عمیق و موضعی میشود. با تخلیه آب، فشار منفذی که ساختار خاک را حفظ میکند، به شدت کاهش یافته و تنش مؤثر بر اسکلت خاک افزایش مییابد. از آنجا که لایههای رسی ساختار پلاکتی دارند، زمانی که فشار منفی حاصل از مکش چاهها از حد آستانه پیشتحکیمی خاک فراتر رود، آب محبوس در ریزدانهها خارج شده و پلاکتهای رسی متراکم و فشرده روی هم فرو میریزند. این روند ناهمگن، ساختار خاک را بهطور کامل از بین میبرد.
چالشهای پیشبینی فرونشست
رئیس مرکز پیشبینی زلزله پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، علت تفاوت نقشههای پیشبینی شده فرونشست با واقعیت را مورد بررسی قرار داد. وی اظهار داشت: مدلهای عددی فرونشست با استفاده از دادههای ورودی شامل میزان تغذیه و تخلیه کار میکنند. زمانی که دهها هزار چاه غیرمجاز در دشت فعال باشند، بروز خطا در دادههای ورودی کاملاً قابل انتظار است، زیرا در این حالت، دبی خروجی واقعی بسیار بیشتر از دبی ثبتشده در مدلها خواهد بود.
زارع ادامه داد: این ناهماهنگی باعث میشود که معادله دیفرانسیل حاکم بر جریان زیرزمینی در محاسبه هیدروگرام افت دچار خطای فاحشی شود. در حالی که مدلها معمولاً افت سفره را بهصورت یکنواخت پیشبینی میکنند، برداشتهای پنهان باعث ایجاد گرادیانهای ناهمگن و در نتیجه فرونشستهای موضعی و ناگهانی میشود که پیشبینی دقیق آنها را دشوار میسازد.