اخلاق علمی: پلی میان علم و جامعه

در گفت‌وگو با ایسنا، خدیوی توضیح داد که علم و دستاوردهای علمی به‌طور ذاتی خنثی هستند؛ اما جامعه و ارزش‌های اخلاقی آن، مسیر پیشرفت علمی را شکل می‌دهند. این استاد دانشگاه تصریح کرد که یک علم واحد می‌تواند در یک نظام به بهبود کیفیت زندگی منجر شود، اما در نظام دیگر ممکن است شکاف طبقاتی را افزایش دهد یا تمرکز قدرت را در دست گروه‌های خاص قرار دهد. مثال او از هوش مصنوعی این نکته را تایید می‌کند: در یک نظام، این فناوری می‌تواند به تشخیص سریع‌تر بیماری‌ها کمک کند، اما در نظام دیگر به حذف مشاغل و تمرکز بیشتر قدرت تبدیل شود. خدیوی تاکید کرد که پیشرفت علمی خودمان را دنبال می‌کند و نمی‌توان جلوی آن را گرفت. بنابراین، هنگام ورود هر فناوری، نحوه برخورد جامعه با آن اهمیت حیاتی دارد؛ آیا این جامعه مسیر را برای پیشرفت علمی هموار خواهد کرد یا مانع رشد آن می‌شود؟ در صورت مخالفت جامعه با پیشرفت علمی، عواقب و پیامدهای منفی مشاهده خواهد شد. دانشگاه‌ها نیز مسئولیت مهمی بر عهده دارند. خدیوی خاطرنشان کرد که دانشگاه سه کارکرد اصلی دارد: تولید علم، نشر آن به نسل‌های بعدی و انتقال دانش به‌دست‌آمده. این دانشگاه از دل جامعه و با هزینه آن شکل می‌گیرد، بنابراین باید نیازهای جامعه را برطرف کند. اگر دانشگاه فقط به مقاله‌نویسی و تولید فناوری بپردازد و به پیامدهای اخلاقی و اجتماعی آن توجه نکند، علم می‌تواند به بحران تبدیل شود. به عنوان مثال، در ژاپن از هر دو تحقیق دانشگاهی، دو مورد به ثبت اختراع منجر می‌شود؛ اما در ایران از هر 50 مقاله تنها یک عدد به ثبت اختراع می‌انجامد. این اختلاف نشان می‌دهد که دانشگاه‌های ایرانی بیشتر بر روی مقاله‌نویسی تمرکز کرده‌اند تا حل مسائل واقعی جامعه. بنابراین، وظیفه اخلاقی دانشگاه‌ها ارائه ابزارهای مفید به مدیران است که بر مبنای افکار عمومی مردم انتخاب شده‌اند تا علم در خدمت مردم قرار گیرد.