نسخهای که کودک را به اعتیاد کشاند
روزنامه اطلاعات در فروردین ۱۳۵۵ گزارشی منتشر کرد که از تضاد عجیبی در نظام درمانی آن زمان میگفت. فرج حسینی، کودک ششساله اهل آبادان، به دلیل دردهای شکمی ناشی از «انگل بطنی» توسط والدینش به پزشک مراجعه کرد. پزشک معالج راهکاری عجیب پیش نهاد: فرج باید تا بهبودی کامل، روزانه دو عدد سیگار دود میکرد.
پدر کودک برای رهایی فرزندش از درد، پاکت سیگاری خرید و برای جلوگیری از زیادهروی، روی آن نوشت: «روزی دو عدد استعمال شود». این اقدام ساده پدر برای کنترل مصرف، نتوانست مانع از تبدیل شدن یک تجویز پزشکی به یک اعتیاد مزمن شود.
سقوط از دو نخ سیگار تا دو پاکت در روز
فرآیند اعتیاد فرجآقا با سرعت تکاندهندهای پیش رفت. او که در ابتدا تنها برای درمان بیماری سیگار میکشید، دیری نپایید که استعداد عجیبی در دودآفرینی از خود نشان داد. روند مصرف او به شکل زیر تغییر کرد:
- شروع با ۲ عدد سیگار در روز (طبق دستور پزشک)
- افزایش مصرف به ۱۴ عدد سیگار در روز
- رسیدن به مصرف ۲ پاکت سیگار در روز
این گزارش که در ۲۸ فروردین ۱۳۵۵ در صفحه ۲۰ روزنامه اطلاعات چاپ شده بود، به طنز تلخی اشاره میکند؛ اینکه پدر کودک میان خندیدن به این طبابت یا گریه برای سرنوشت فرزندش، مردد مانده است.
بحران کیفیت خدمات درمانی در دوران پهلوی
ماجرای فرج تنها یک مورد تکافتاده نبود. آرشیو روزنامه اطلاعات نشان میدهد در سال ۱۳۴۲ نیز گزارشی درباره کودک دیگری منتشر شده بود که در سنین پایین گرفتار سیگار شده بود. این موارد، بازتابی از سطح خدمات درمانی و توانمندی پزشکان در دوره پهلوی است.
اسدالله علم، وزیر دربار پهلوی، در خاطراتش به ابعاد گستردهتر این وضعیت اشاره میکند. او مینویسد شبهایی را با اطبایی گذرانده که چشم ملکه پهلوی و همسر خودش را عمل کرده بودند. طبق روایت علم، این پزشکان در جلسات خصوصی، به شدت از وضع بد طبی و زیرساختهای درمانی ایران گله داشتند و کیفیت پایین خدمات پزشکی را مورد نقد قرار میدادند.