جست‌وجو برای یافتن نخستین گام‌های بشر، بیش از آنکه یک پژوهش فیزیکی باشد، تلاشی برای درک تکامل است. پاسخ به این پرسش که قدیمیترین ردپاهای باستانی متعلق به کیست، به تعریف ما از «قدیمیترین» بازمی‌گردد؛ آیا به دنبال نخستین شواهد قطعی از اجداد انسان هستیم یا ردپای موجوداتی که مدت‌ها پیش از ظهور سرده انسان، روی دو پا راه می‌رفتند؟
ردپاهای لایتولی: لحظه‌ای منجمد در خاکستر
در شمال تانزانیا، منطقه‌ای به نام «لایتولی» قرار دارد که ردپاهایی با قدمت حدود ۳.۶ میلیون سال در آن کشف شده است. مری لیکی، باستان‌شناس سرشناس، در دهه ۱۹۷۰ میلادی به همراه تیمش این اثرات را پیدا کردند. این مسیر حدود ۲۷ متر امتداد دارد و شامل نزدیک به ۷۰ ردپاست. شواهد نشان می‌دهد سه انسان اولیه هنگام عبور از لایه‌ای از خاکستر آتشفشانی تازه‌نشسته، این آثار را بر جای گذاشته‌اند.
فرآیند طبیعی زمین‌شناسی باعث حفظ این جزئیات شده است. بارش باران، مواد ریزدانه خاکستر را فشرده و آن‌ها را به نوعی سیمان طبیعی تبدیل کرد. این اتفاق باعث شد هر گام با دقت عجیبی ثبت شود؛ از لحظه برخورد پاشنه پا با زمین گرفته تا اثر انگشتان پا. سپس لایه‌ای دیگر از خاکستر روی این مسیر نشست و ردپاها را برای بیش از ۳ میلیون سال در امان نگه داشت.
ویژگی‌های برجسته کشف لایتولی:
- قدمت تقریبی: ۳.۶ میلیون سال.
- تعداد ردپاها: حدود ۷۰ اثر از سه فرد مختلف.
- طول مسیر ثبت‌شده: ۲۷ متر.
- عامل حفظ اثرات: ترکیب خاکستر آتشفشانی و باران.
معمای جزیره کرت و ردپاهای ۶ میلیون ساله
در حالی که لایتولی به عنوان مرجعی قطعی شناخته می‌شود، کشفی در جزیره کرت یونان، بحثهای جدیدی را برانگیخته است. ردپاهایی در این منطقه پیدا شدهاند که قدمت آن‌ها حدود ۶ میلیون سال برآورد می‌شود. این بازه زمانی بسیار قدیمی‌تر از تکامل انسان‌های اولیه است و احتمال دارد این ردپاها متعلق به موجوداتی باشد که پیش از ظهور سرده انسان، توانایی راه رفتن روی دو پا را داشتند.
دیدگاه متخصصان درباره تضاد یافته‌ها
متیو بنت، استاد بازنشسته دانشگاه بورنموث بریتانیا و متخصص ردپاهای فسیلی، تأکید می‌کند که ردپاهای لایتولی قدیمیترین آثار تأییدشده از یک نیای انسانی هستند. او معتقد است اگرچه ردپاهای جزیره کرت قدیمی‌ترند، اما هنوز اختلاف‌نظرهای علمی زیادی درباره آن‌ها وجود دارد. به گفته او، احتمال تعلق این ردپاهای ۶ میلیون ساله به تبار انسان وجود دارد، اما این احتمال هنوز در حد یک «ممکن» است و به اندازه یافتههای تانزانیا قطعی نیست.