تکیه بر روشهای سنتی برای رساندن پیام قرآن به نسل جدید دیگر پاسخگوی نیازهای امروز نیست. در عصری که تصویر و فیلم به اثرگذارترین ابزارهای انتقال پیام تبدیل شدهاند، لازم است زبان عرضه معارف دینی تغییر کند تا مخاطبان جدید بتوانند با پیام وحی ارتباط برقرار کنند.
محدودیت الفاظ در برابر گستره معنا
آیتالله جوادی آملی در تفسیر تسنیم اشاره میکند که الفاظ تنها یکی از ابزارهای انتقال معنا هستند و نباید مفاهیم وحی الهی را منحصر به قالبهای لفظی دانست. او معتقد است رابطهای ضروری و گسستناپذیر میان مفاهیم قرآن و الفاظ خاصی که امروز به کار میبریم وجود ندارد.
از دیدگاه وی، بشر پیش از آنکه لغت، فرهنگ و ادبیات را به صورت نظاممند شکل دهد، برای درک مقصود یکدیگر از ابزارهای بصری و شنیداری استفاده میکرد. این یعنی معنا همواره فراتر از کلمات است و میتوان آن را از مسیرهای مختلفی منتقل کرد.
سینما و تصویر؛ «لسان قوم» دوران کنونی
در ادبیات قرآنی، مفهوم «لسان قوم» به معنای سخن گفتن به زبان مخاطب است. آیتالله جوادی آملی فیلم، تصویر و دوربین را مصادیق بارز این مفهوم در دوران حاضر میداند. او تأکید دارد که پیام قرآن کریم را میتوان در هر زمانی به زبان روز به جهانیان عرضه کرد، به شرطی که ابزارهای ارتباطی آن دوره شناسایی و به کار گرفته شوند.
بهرهگیری از هنرها به ویژه سینما، به دلیل گستردگی مخاطبان و قدرت تأثیرگذاری بصری، میتواند شکاف میان متون دینی و درک نسل جدید را پر کند. در واقع، هنر میتواند مفاهیمی را منتقل کند که شاید در قالب سخنرانیهای سنتی یا متون خشک، به درستی منتقل نشوند.
ابزارهای ارتباطی پیش از ظهور لغت
برای درک بهتر این موضوع، باید به ریشههای ارتباط انسانی بازگشت. انسان برای برقراری ارتباط و انتقال مقاصد خود، همواره از ابزارهای متنوعی استفاده کرده است که عبارتند از:
- اشارات و حرکات بدن
- صداها و تغییرات لحن
- سیماها و حالتهای چهره
- تصاویر و نمادهای بصری
با توجه به این پیشینه، استفاده از تکنولوژیهای تصویری امروز در واقع بازگشتی به همان ابزارهای بنیادین ارتباطی است، اما در سطحی پیشرفتهتر و اثرگذارتر برای ترویج معارف قرآنی.