مرتضی نورائی، استاد
تاریخ دانشگاه
اصفهان، در سومین نشست رویداد اندیشهمحور دوران، به نقد بنیادین تقلیلگرایی در فهم کارکرد علم تاریخ پرداخت. وی بیان داشت که مرزهای روشنی بین این دانش و سایر علوم وجود دارد؛ علومی که بهطور مستقیم برای ارائه راهحلهای فوری به مسائل زمانه طراحی شدهاند.
نورائی تصریح کرد که تصور سادهانگارانه این است که تاریخ میتواند مانند یک جعبه ابزار کاربردی یا داروخانه عمل کند، یعنی با پیدایش هر مشکلی، کتابهای تاریخ باز شوند و نسخهای دقیق برای حل آن تجویز شود. اما او این دیدگاه را برآمده از نشناختن ماهیت زمان و ساختار معرفت
تاریخی دانست.
استاد گروه تاریخ دانشگاه
اصفهان تاکید کرد که تاریخ لزوماً علمی نیست که بتواند پاسخهای آماده، سرراست و مکانیکی به معضلات امروز ارائه دهد. بخش مهمی از دادهها، تدابیر و راهحلهایی که در گذشته تولید شدهاند، در یک زمان و مکان خاص و بر اساس مقتضیات آن دوره شکل گرفتهاند. تغییرات بنیادین در سازوکارهای معیشتی، ابزارهای فناورانه، مناسبات طبقاتی، مفهوم حاکمیت و پیوندهای بینالمللی باعث شده است که بسیاری از این پاسخها با گذشت زمان بیفایده شوند.
نورائی خاطرنشان کرد که انتظار یافتن نسخههای مستقیم از متون تاریخی برای حل مسائل نوپدید دوران مدرن، انتظاری غیرممکن است. این انتظار نه تنها بیاساس است، بلکه ذهن
جامعه و پژوهشگران را از درک پویایی، پیچیدگی و سرشت منحصربهفرد بحرانهای کنونی باز میدارد و آنها را در دام قیاسهای غلط و شبیهسازیهای نادرست گرفتار میکند. به عبارت دیگر، تاریخ به تنهایی نمیتواند راه حلهای فوری برای مشکلات امروز ارائه دهد.
