بازطراحی الگوی مصرف برای تاب‌آوری اقتصادی ایران

سید امیر حسن دهقانی گزارش می‌دهد که تقلیل مسائل اقتصادی صرفاً به توصیه‌های اخلاقی برای صرفه‌جویی، ساده‌انگاری تحلیلی است. تا زمانی که سیاست‌گذاران ساختارهای رانتی، کسری بودجه و ناترازی پولی را مهار نکنند، فشار اصلی بر دوش طبقات فرودست خواهد بود. با این حال، تئوری‌های اقتصاد رفتاری نشان می‌دهند که رفتار مصرف‌کننده می‌تواند ظرفیت جذب شوک‌های خارجی را به شکل چشمگیری افزایش دهد. این رویکرد انتقادی و داده‌محور مدلی جامع ارائه می‌دهد که در آن بازتنظیم رفتارهای خرد خانوارها به عنوان پیش‌ران تاب‌آوری ملی عمل می‌کند و بر عملکرد نهادهای اجرایی نظارت می‌کند. تحلیل رفتار مصرف‌کننده در دوره‌های تورمی نشان می‌دهد که جامعه به طور طبیعی در معرض سوگیری کمبود و رفتارهای هیجانی شتاب‌زده قرار می‌گیرد. در اقتصاد ایران، همبستگی نیرومندی میان جهش نرخ برابری ارز و هجوم نقدینگی خرد به بازارهای کالایی، طلا، خودرو و حتی ارزاق عمومی مشاهده شده است. این پدیده که به عنوان «تقاضای احتکاری خانگی» شناخته می‌شود، ریشه در تلاش شهروندان برای حفظ ارزش دارایی‌ها در برابر افت قدرت خرید پول ملی دارد. بر اساس آمارها، بیش از 35 درصد از نوسانات قیمت اقلام مصرفی فاسدنشدنی معلول شکل‌گیری حباب تقاضای کاذب در بازه‌های زمانی کوتاه است. هنگامی که جامعه بدون نیاز واقعی اقدام به پیش‌خرید کالا و انبارش آن می‌کند، سرعت گردش پول در بخش غیرمولد شتاب می‌گیرد و پدیده «اثر شلاقی» در زنجیره تأمین رخ می‌دهد. این اثر باعث می‌شود سیگنال‌های اقتصادی دچار اختلال شوند.