علیرضا ایزدی، مدیرکل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، از ثبت ملی «نان سنگک» خبر داد. او این اقدام را گامی در جهت صیانت از حافظه تاریخی و فرهنگ زیست روزمره ایرانیان دانست؛ میراثی که نسلهاست در زندگی مردم حضور دارد و همچنان بخشی از فرهنگ عمومی جامعه را شکل میدهد.
سند مکتوب و پیشینه تاریخی سنگک
بررسی پیشینه این نان سنتی، ما را به متون کهن میبرد. ایزدی به فرهنگ لغات «برهان قاطع» اثر خلف تبریزی (تألیف ۱۰۶۲ هجری قمری) اشاره کرد که کهنترین سند مکتوب شناختهشده در این زمینه است. در این اثر، ذیل واژه «سنگک»، این نان به عنوان نوعی نان که روی سنگریزههای گرم پخته میشود، تعریف شده است.
در کنار اسناد مکتوب، روایتهای شفاهی و اشارات تاریخی متعددی وجود دارد که قدمت سنگک را به دوران ساسانی و حتی پیش از اسلام بازمیگرداند. یکی از نکات جالب در بررسیهای تاریخی، اشاره به ناآشنایی سپاهیان عرب با این شیوه پخت نان هنگام ورود به مدائن است که نشان میدهد این روش پخت در آن زمان کاملاً بومی و منحصر به منطقه بوده است.
معیارهای ثبت در فهرست میراث ناملموس
ثبت یک عنصر فرهنگی در فهرست میراث ناملموس، تنها با یک سند صورت نمیگیرد. ایزدی توضیح داد که برای رسیدن به این نتیجه، مجموعهای از شواهد و مدارک توسط کارشناسان بررسی شده است. این معیارها شامل موارد زیر است:
- بررسی دقیق اسناد مکتوب و شواهد تاریخی
- تحلیل روایتهای شفاهی منتقل شده از نسلهای پیشین
- سنجش استمرار فرهنگی و حضور مستمر عنصر در زندگی اجتماعی
- بررسی دانش بومی و مهارتهای فنی مرتبط با پخت نان
- تأثیر و جایگاه عنصر در ساختار اجتماعی و غذایی مردم
این ثبت ملی، نان سنگک را از یک کالای مصرفی روزمره به یک اثر فرهنگی ارتقا میدهد تا تخصص نانوان و دانش بومی پخت آن در برابر تغییرات مدرنیته حفظ شود.