تغییر استراتژی واشنگتن؛ از میدان جنگ به میز خزانهداری
آمریکا زمانی که دریافت ابزارهای نظامی نتوانستند ایران را تسلیم کنند، رویبرد خود را تغییر داد. اکنون هدف واشنگتن قطع هرگونه دسترسی تهران به درآمدهای ارزی و مسدود کردن شبکههای مالی و تجاری است. دولت دونالد ترامپ در آخرین موج فشارها، دهها فرد و نهاد مرتبط با ایران را هدف قرار داد تا زنجیره تأمین مالی این کشور را از هم بپاشد.
در این میان، فشارها تنها به داخل ایران محدود نشد. آمریکا برای پیچیدهتر کردن مسیرهای مالی، شعب بانک مصر در امارات و دیگر نهادهای واسطهای را که در شبکههای مالی ایران نقش دارند، در فهرست سیاه خود قرار داد.
پالایشگاههای «تیپات»؛ بازوی اجرایی تجارت نفت
بزرگترین چالش واشنگتن، نقش کلیدی چین در اقتصاد نفت ایران است. دادههای وزارت خزانهداری آمریکا تایید میکند که تقریباً ۹۰ درصد از صادرات نفت ایران به مقصد چین میرود. در این زنجیره، پالایشگاههای مستقل چینی که به «تیپات» معروف هستند، نقش محوری ایفا میکنند. این پالایشگاهها برخلاف شرکتهای دولتی، انعطاف بیشتری در خرید و پالایش نفت تحت تحریم دارند.
واشنگتن برای مقابله با این وضعیت، دست به اقدامات زیر زد:
- اعمال تحریم علیه پنج پالایشگاه مستقل چینی تا آوریل گذشته.
- هشدار جدی به مؤسسات مالی بینالمللی درباره خطرات معامله با پالایشگاههای خریدار نفت ایران.
- تلاش برای ایجاد ترس در زنجیره تأمین نفت در شرق آسیا.
مرز قرمز پکن و محدودیت قدرت آمریکا
با وجود تحریم پالایشگاههای کوچک، واشنگتن با یک بنبست استراتژیک روبروست. هدف قرار دادن پالایشگاههای مستقل با هدف قرار دادن بانکهای بزرگ یا مؤسسات مالی دولتی چین تفاوت بنیادینی دارد. اگر آمریکا بخواهد تحریمهای مستقیم را به بانکهای مرکزی یا مؤسسات مالی بزرگ چین گسترش دهد، فشار بر ایران به یک رویارویی مالی مستقیم و تمامعیار با پکن تبدیل میشود؛ سناریویی که هزینههای آن برای اقتصاد آمریکا کمرشکن خواهد بود.
همین دلیل است که واشنگتن در تعامل با پکن احتیاط میکند. اسکات بیسنت، وزیر خزانهداری، در پاسخ به پرسشها درباره احتمال هدف قرار دادن بانکهای چینی، اگرچه این گزینه را کاملاً رد نکرد، اما تأکید کرد که دیپلماسی بهترین راه برای تعامل با کشورهای بزرگ است. این رویکرد نشان میدهد که واشنگتن علیرغم ادعاهای سختگیرانه، در برابر قدرت مالی چین بازدارنده است.