استفاده از تعابیر تندی نظیر «گروگانگیری مردم توسط نمایشگاه بینالمللی» از سوی رئیس شورای اسلامی شهر تهران، موجی از واکنشها را برانگیخت. در پاسخ به این ادعاها، فعالان اقتصادی و شهری بر این باورند که ترافیک شمال پایتخت ریشه در سیاستهای مدیریت شهری دهههای گذشته دارد، نه فعالیتهای یک مجموعه ملی با پیشینه طولانی.
توسعه نامتوازن شهری و تقدم تاریخی نمایشگاه
سایت دائمی نمایشگاههای بینالمللی تهران پیشینهای ۶۰ ساله دارد. در زمان احداث این مجموعه، منطقه مذکور کاملاً خارج از بافت مسکونی متراکم شهر بود و حریمی مستقل داشت. اما گسترش بیرویه شهر و صدور مجوزهای ساختوساز متراکم در دهههای اخیر، باعث شد شهر به تدریج نمایشگاه را در بر بگیرد.
این رویکرد توسعه نامتوازن را میتوان عامل اصلی ترافیک فعلی دانست. معرفی نمایشگاه به عنوان مسبب ترافیک ریشهدار پایتخت، مانند آن است که بگوییم «بازار بزرگ تهران» مردم را گروگان گرفته است، در حالی که مشکل از معابر پیرامونی و مدیریت فضای شهری است، نه وجود خود بازار.
ترافیک ساختاری در مقابل ترافیک مقطعی
بحران ترافیکی شمال تهران را نباید با ترافیک چندساعته نمایشگاهها اشتباه گرفت. واقعیت آماری نشان میدهد که از میان دهها رویداد تخصصی سالانه، تنها ۳ تا ۴ نمایشگاه پرمخاطب وجود دارند که ترافیک مقطعی ایجاد میکنند. این ترافیک صرفاً برای ساعاتی محدود در بازه زمانی ۳ یا ۴ روز اتفاق میافتد.
تقلیل دادن یک بحران مزمن و دائمی به چند ساعت از رویدادهای اقتصادی، نادیده گرفتن ریشههای اصلی معضلات شهرسازی است. ترافیک شمال شهر یک مشکل ساختاری است و نباید با دیدگاههای شخصی یا غیرکارشناسی به رویدادهای مقطعی نسبت داده شود.
تاثیر مصوبه «برج باغها» بر تراکم جمعیتی
یکی از عوامل کلیدی افزایش فشار ترافیکی در شمال پایتخت، سیاستهای ساختوساز در سالهای اخیر است. در این زمینه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تصویب و اجرای مصوبه موسوم به «برج باغها» در دهه های اخیر.
- تخریب گسترده باغات منطقه شمیرانات برای جایگزینی با سازههای بلندمرتبه.
- ایجاد ساختوسازهای انبوه و افزایش سرسامآور تراکم جمعیتی در مناطق شمالی.
- افزایش شدید بار ترافیکی در معابر محدود شمال شهر به دلیل بارگذاری جمعیتی غیرمنطقی.
این سیاستهای عمرانی، فشار ترافیکی را به شدت افزایش داده است و اکنون نتایج این تصمیمات در قالب گرههای ترافیکی نمایان شده است.