یخها؛ چسب طبیعی کوهستان
مهدی زارع، استاد پژوهشگاه زلزلهشناسی، هشدار میدهد که گرمایش زمین در ارتفاعات هیمالیا، یخچالها و لایههای منجمد را با سرعت زیادی ناپایدار میکند. در این مناطق، یخهای دائمی مانند نوعی چسب عمل میکنند و تودههای سنگی و یخی را در کنار یکدیگر نگه میدارند. وقتی دما بالا میرود و این لایههای منجمد ذوب میشوند، پایداری دامنهها از بین میرود و احتمال جدا شدن ناگهانی تودههای عظیم یخ و سنگ افزایش مییابد.
دادهها نشان میدهند یخچالهای هندوکش و هیمالیا از سال ۲۰۰۰ میلادی با سرعتی قابل توجه در حال از دست دادن یخهای خود هستند. تداوم این روند، احتمال وقوع رخدادهای زنجیرهای شامل فروپاشیهای ناگهانی، زمینلغزش و بهمنهای سنگی-یخی را بهشدت بالا میبرد.
کالبدشکافی فاجعه اخیر در نپال
حادثه اخیر در مرز چین و نپال، نمونهای عینی از همین زنجیره تخریبی بود. در این واقعه، ابتدا توده عظیمی از یخ و سنگ فرو ریخت و مسیر رودخانه را مسدود کرد. با شکستن این سد طبیعی، حجم انبوهی از آب و واریزه با شدت زیاد به سمت مناطق پاییندست حرکت کرد.
پیامدهای این حادثه در نخستین ۲۴ ساعت بسیار ویرانگر بود:
- مرگ بیش از ۲۷۰ نفر در نپال.
- مرگ ۳ نفر در منطقه تبت چین.
- تخریب دهها کیلومتر از جادهها.
- آسیب شدید به دستکم ۱۹ پل اصلی در منطقه.
نقش النینو و تهدید سال ۲۰۲۶
تغییرات اقلیمی تنها به کوچکتر شدن یخچالها ختم نمیشود، بلکه کل سامانه کوهستانی را متزلزل میکند. زارع معتقد است چرخههای اقلیمی مانند «النینو» میتوانند الگوهای دما و بارش در فلات تبت و جنوب آسیا را تغییر دهند. پیشبینی میشود شرایط اقلیمی سال ۲۰۲۶ در تشدید این وضعیت نقش داشته باشد.
ترکیب افزایش دما با بارشهای شدید و نامنظم، روند ذوب و شکستگی زیر تودههای یخی را سرعت میبخشد. این وضعیت، زمینهساز فروپاشیهای ناگهانی بیشتری در آیندهای نزدیک خواهد بود.