تأمین دارو را نباید صرفاً به تولید یک محصول در کارخانه یا خرید آن از بازارهای جهانی محدود دانست. این فرآیند زنجیرهای پیچیده است که از تخصیص ارز و تأمین ماده اولیه آغاز شده و با تولید، حملونقل و توزیع ادامه مییابد تا در نهایت دارو به دست بیمار برسد. هر گسست در هر یک از این حلقهها، بلافاصله خود را به شکل کمبود در داروخانهها و مراکز درمانی نشان میدهد؛ مسئلهای که در مورد فرآوردههای مشتق از پلاسما به دلیل ماهیت حیاتیشان، حساسیت دوچندانی دارد.
آسیبپذیری در برابر تحولات سیاسی و ارزی
فرآوردههای مشتق از پلاسما برای درمان بسیاری از بیماریهای صعبالعلاج ضروری هستند، اما زنجیره تأمین آنها در ایران با چالشهای جدی روبهرو است. تمرکز مبادی تأمین در کشورهای اروپایی و وابستگی بخشی از نیاز کشور به واردات، این گروه از داروها را در برابر نوسانات ارزی، محدودیتهای تجاری و بحرانهای سیاسی آسیبپذیر کرده است. در واقع، هرگونه اختلال در روابط تجاری با اروپا یا مشکلات انتقال ارز، میتواند دسترسی بیماران به این داروهای حیاتی را با خطر مواجه کند.
ارقام تکاندهنده ارزبری داروهای پلاسما
نگاهی به آمارهای واردات دارویی ایران نشان میدهد که فرآوردههای پلاسما سهم قابلتوجهی از بودجه ارزی این حوزه را به خود اختصاص دادهاند. بر اساس گزارشهای موجود، از مجموع حدود یک میلیارد دلار واردات محصولات نهایی دارویی کشور، نزدیک به ۲۰۰ میلیون دلار صرف خرید فرآوردههای مشتق از پلاسما میشود.
- سهم ارزی:حدود یکپنجم (۲۰ درصد) از کل ارزش واردات داروی نهایی کشور.
- منشأ تأمین:وابستگی شدید به تأمینکنندگان اروپایی.
- پیامد:فشار مضاعف بر سیاستهای ارزی و ریسک کمبود در زمان بحرانها.
راهکار؛ تولید داخلی و تنوعبخشیدن به منابع
مسئله صرفاً میزان ارزبری نیست، بلکه منبع تأمین و امکان انتقال پول به یک چالش امنیتی تبدیل شده است. وقتی تأمینکننده محدود شود، هر نوسانی در فضای سیاسی میتواند زنجیره سلامت را فلج کند. برای خروج از این وضعیت، دو مسیر همزمان پیش روی سیاستگذاران است: افزایش جدی ظرفیت تولید داخلی برای کاهش وابستگی و همزمان، متنوع کردن مبادی واردات تا ریسک تمرکز بر یک منطقه جغرافیایی (اروپا) کاهش یابد.
کاهش وابستگی به واردات این محصولات، نه تنها تابآوری زنجیره دارویی کشور را بالا میبرد، بلکه فشار ارزی را نیز به شکل محسوسی کاهش میدهد تا امنیت دارویی بیماران به متغیرهای خارجی گره نخورد.