توهم کاهش آلودگی با افت تولید
بسیاری تصور میکنند کاهش فعالیت کارخانهها لزوماً به معنای پاکتر شدن محیط زیست است، اما واقعیت پیچیدهتر است. دکتر غلامرضا نبیبیدهندی، عضو هیات علمی دانشکده محیط زیست دانشگاه تهران، هشدار میدهد که افت تولید در برخی واحدهای صنعتی لزوماً کاهش پایدار آلایندهها را به دنبال ندارد.
فرسودگی تجهیزات و افت کیفیت مواد اولیه در سالهای اخیر، وضعیتی ایجاد کرده که حتی در حجم تولید کمتر، میزان آلودگی ممکن است افزایش یابد. بنابراین، تکیه بر کاهش تولید به عنوان راهکاری برای محیط زیست، یک توهم است و تنها با اصلاح زیرساختها و تجهیزات میتوان به کاهش واقعی آلایندگی دست یافت.
گرههای مدیریتی در مسیر تصفیه
مدیریت نامناسب پساب و پسماند و نبود هماهنگی میان دستگاههای متولی، بخش بزرگی از چالشهای محیط زیستی کشور را شکل داده است. یکی از بزرگترین موانع در این مسیر، اختلاط فاضلابهایی است که ماهیت متفاوتی دارند؛ این اتفاق باعث میشود تصفیه نهایی در مراکز مرکزی دشوار و ناکارآمد شود.
در کنار این مشکلات، نادیده گرفتن ظرفیتهای علمی دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان، مانع از اجرای راهکارهای نوین شده است. به جای یک سیستم یکپارچه، شاهد پراکندگی در تصمیمات و عدم نظارت دقیق بر خروجی صنایع هستیم که در نهایت منجر به تخریب محیط زیست و بروز اعتراضات مردمی در مناطقی نظیر اشتهارد میشود.
نقشه دانشگاهیان برای بازچرخانی آب و کاهش آلودگی
برای عبور از این بحران، جمعی از دانشگاهیان طرحی جامع را تدوین و به دولت ارائه کردهاند. این طرح بر این اصل استوار است که آلودگی باید در همان نقطه تولید کنترل شود، نه اینکه پس از انتشار به دنبال تصفیه آن باشیم. محورهای اصلی این پیشنهاد عبارتند از:
- کنترل آلودگی از مبدأ:اجرای پیشتصفیه فاضلاب متناسب با نوع فعالیت هر صنعت پیش از انتقال به تصفیهخانههای مرکزی.
- بازچرخانی پساب:تبدیل پسابهای صنعتی به منابع آبی قابل استفاده برای کاهش فشار بر منابع آب کشور.
- اصلاح فرآیندهای تولید:بهروزرسانی تکنولوژیهای تولید برای کاهش تولید آلایندهها.
- بهرهگیری از دانش بومی:استفاده فعال از ظرفیتهای فناورانه شرکتهای دانشبنیان برای طراحی سیستمهای تصفیه بهینه.
پیادهسازی این زنجیره، نه تنها بار آلودگی هوا و آب را کاهش میدهد، بلکه با مدیریت صحیح منابع، بحران آب در مناطق صنعتی را به شکل چشمگیری تعدیل میکند.