تغییر رویه از نظارت سیستمی به کنترل موردی
طبق اطلاعات رسیده از مصوبه اخیر، کالاهای اساسی که دارای گواهی بازرسی معتبر در مبدأ هستند، اکنون با اتکای بیشتر به همان گواهی ترخیص میشوند. این تغییر به معنای آن است که نمونهبرداری و آزمون در داخل کشور دیگر یک قاعده کلی نیست و تنها به صورت موردی و تصادفی انجام میشود.
انارکیمحمدی اشاره کرد که حتی پیش از این مصوبه، تعداد نمونههای ارجاعی به آزمایشگاههای همکار تا حدود نیمی کاهش یافته است. او تأکید کرد سازمان استاندارد باید دقیقاً توضیح دهد مبنای فنی این کاهش چه بوده است.
ریسک حذف راستیآزمایی مستقل
نگرانی اصلی عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، تلاقی این دو تصمیم است؛ از یک سو تعداد نمونهها کم شده و از سوی دیگر، آزمون داخلی از یک رویه ثابت به کنترل موردی تبدیل شده است. در چنین شرایطی این سؤال پیش میآید که در نهایت چه میزان از راستیآزمایی مستقل در داخل کشور باقی میماند؟ این موضوع را نمیتوان با توضیحات کلی پاسخ داد، بلکه نیاز به ارائه اعداد، آمار و ارزیابی دقیق ریسک است.
تفاوت گواهی مبدأ با سلامت واقعی کالا
استفاده از گواهی بازرسی مبدأ (COI) موضوع جدیدی نیست و سالهاست برای کالاهایی که آزمون آنها در ایران زمانبر یا غیرممکن است، پیشبینی شده بود. اما مشکل اصلی، گسترش دامنه اتکا به این گواهیها در کالاهایی است که مستقیماً با سلامت مردم در ارتباط هستند.
برخی عوامل فنی باعث میشود حتی گواهیهای معتبر مبدأ نیز کافی نباشند:
- تغییر شرایط کالا در طول مسیر حمل و نقل
- احتمال آسیب یا تغییر کیفیت هنگام تخلیه و بارگیری
- تاثیرات محیطی در مراحل انبارداری
خلأ پاسخگویی در برابر مصرفکننده
انارکیمحمدی با طرح یک سؤال اساسی تأکید کرد که اگر محمولهای با اتکا به گواهی مبدأ وارد بازار شود و بعداً نقص کیفی یا ایمنی آن مشخص شود، هیچ شرکت یا آزمایشگاه خارجی در برابر مجلس و مردم ایران پاسخگو نخواهد بود. در این حالت، تمام مسئولیت بر عهده دستگاهی است که سازوکار ارزیابی و ترخیص کالا را تعیین کرده است.