استراتژی میلیارد دلاری خلیج‌فارس برای دور زدن تنگه هرمز

تغییر رویکرد از راهکارهای موقت به زیرساخت‌های دائمی

بحران‌های اخیر در خلیج‌فارس، ماهیت پروژه‌های انتقال نفت در منطقه را تغییر داده است. طرح‌هایی مانند خط لوله شرق-غرب عربستان یا مسیر حبشان-فجیره امارات که سال‌ها در سطح مذاکرات باقی مانده بودند، اکنون با سرعت بیشتری پیش می‌روند. هدف این کشورها دیگر یافتن راهکارهای موقتی برای دوران بحران نیست، بلکه ایجاد «راهکارهای دائمی و یکپارچه» است تا وابستگی صادرات نفت به تنگه هرمز را به‌طور کلی کاهش دهند.

تأثیرات بحران بر ظرفیت صادرات نفت

محدودیت‌های عبور از تنگه هرمز فشار شدیدی بر صادرکنندگان منطقه وارد کرد. بر اساس داده‌های موجود، برخی صادرکنندگان در اوج بحران مجبور شدند تا ۱۲ میلیون بشکه در روز از ظرفیت تولید خود را متوقف کنند. برآورد موسسه مالی گلدمن‌ساکس نشان می‌دهد که صادرات منطقه اکنون به حدود ۱۳ میلیون بشکه در روز رسیده که تقریباً دوسوم سطح پیش از جنگ است؛ این یعنی صادرات همچنان ۷ میلیون بشکه در روز پایین‌تر از سطح عادی قرار دارد.

تکاپوی عربستان و امارات برای تغییر مسیر نفت

عربستان سعودی در حال حاضر بیشترین ابزار عملیاتی را برای دور زدن تنگه هرمز در اختیار دارد. خط لوله شرق-غرب این کشور که نفت را به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل می‌کند، قرار است از مارس ۲۰۲۶ با ظرفیت کامل ۷ میلیون بشکه در روز فعال شود. در حال حاضر صادرات از بندر ینبع به حدود ۵ میلیون بشکه نفت خام و ۹۰۰ هزار بشکه فرآورده نفتی رسیده است. آرامکو اکنون برای افزایش ۲ میلیون بشکه‌ای ظرفیت این خط مذاکره می‌کند، هرچند این تغییرات نیازمند بازنگری در سازوکار قیمت‌گذاری نفت این کشور است.

در سوی دیگر، امارات متحده عربی از طریق شرکت ملی نفت (ADNOC) و صندوق ثروت ملی خود، روی ساخت یک خط لوله موازی متمرکز شده است. هدف امارات این است که ظرفیت انتقال نفت به بندر فجیره را تا اواسط سال ۲۰۲۷ به ۴ میلیون بشکه در روز برساند تا ظرفیت فعلی خود را دو برابر کند.

بن‌بست دیپلماتیک و عدم اطمینان به مسیرهای سنتی

عوامل سیاسی نیز به تسریع این پروژه‌های زیرساختی دامن زده است. هرچند ایران و عمان بر سر موضوع تنگه هرمز به توافق رسیده‌اند، اما تهران تأکید کرده که این توافق لزوماً بازگشایی فوری مسیر را تضمین نمی‌کند. همزمان، دولت ایالات متحده تمایلی به بازگشت به شرایط توافق مقدماتی ماه ژوئن نشان نداده است. همین فضای بی‌اعتمادی باعث شده تا کشورهای خلیج‌فارس به جای اتکا به دیپلماسی، روی سرمایه‌گذاری‌های سخت و فیزیکی برای تغییر مسیر نفت متمرکز شوند.