کمخونی یا آنمی همیشه خود را با نشانههای واضح و شدید نشان نمیدهد. در موارد خفیف، فرد تنها احساس خستگی یا کاهش انرژی میکند و به اشتباه این وضعیت را به مشغلههای روزمره، استرس یا کمخوابی نسبت میدهد. به همین دلیل است که بسیاری از مبتلایان تنها پس از انجام آزمایش خون متوجه این بیماری میشوند.
اتفاقی که در خون میافتد
زمانی که تعداد گلبولهای قرمز سالم یا میزان هموگلوبین خون از حد طبیعی پایینتر بیاید، بدن دچار کمخونی میشود. هموگلوبین وظیفه انتقال اکسیژن به بافتهای بدن را بر عهده دارد؛ بنابراین وقتی این مقدار کاهش یابد، اکسیژنرسانی مختل شده و در نتیجه خستگی و ضعف در سراسر بدن پخش میشود.
نشانههای هشداردهنده و عادات غیرعادی
برخی علائم وجود دارند که نباید آنها را ساده انگاشت. خستگی مداوم، رنگپریدگی پوست، سرگیجه، تپش قلب و سردرد از رایجترین این مواردند. همچنین تنگی نفس هنگام فعالیتهای ساده یا سرد شدن دستها و پاها میتواند هشداردهنده باشد.
در موارد کمخونی ناشی از کمبود آهن، علائم خاصتری ظاهر میشوند:
- ریزش مو و شکنندگی ناخنها.
- میل غیرعادی به خوردن موادی نظیر یخ، خاک یا نشاسته (وضعیتی که «پیکا» نام دارد).
با این حال، تشخیص قطعی تنها از طریق آزمایش خون میسر است و وجود این علائم به تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست.
آیا هر کمخونی یعنی کمبود آهن؟
کمبود آهن شایعترین علت است، اما تنها عامل ایجاد آنمی نیست. کمبود ویتامین B12 یا فولات، بیماریهای مزمن، خونریزیها، اختلالات ارثی خون و حتی برخی بیماریهای کلیوی میتوانند باعث کاهش گلبولهای قرمز شوند. همین تفاوت در علتها باعث میشود مصرف خودسرانه قرص آهن، بدون تشخیص پزشک و آزمایش، اقدامی نادرست باشد.
گروههای در معرض خطر
برخی افراد به دلیل شرایط فیزیولوژیک یا بیماریهای زمینهای، بیشتر با این مشکل مواجه میشوند:
- زنان باردار و زنانی که پریودهای شدید دارند.
- کودکان و نوجوانان در دوران رشد.
- افرادی با رژیمهای غذایی فاقد آهن.
- بیماران مبتلا به سلیاک یا بیماریهای التهابی روده (به دلیل کاهش جذب مواد مغذی).
- سالمندان که ممکن است کمخونی آنها نشانه یک بیماری زمینهای باشد و نباید صرفاً به افزایش سن نسبت داده شود.