خاک تنها بستر گیاهان نیست، بلکه مخزنی از آب، کربن و مواد مغذی است که حیات بخش عظیمی از موجودات روی زمین را تضمین میکند. تخمینها نشان میدهد بیش از نیمی از تنوع زیستی جهان در زیر سطح زمین جای دارد، اما کاهش این تنوع زیستی در سالهای اخیر، امنیت غذایی و عملکرد اکوسیستمها را به خطر انداخته است.
پروژه «اثبات با لباس زیر»؛ وقتی لباس نخی تبدیل به ابزار علمی میشود
دانشمندان دانشگاه زوریخ (UZH) و مرکز عالی تحقیقات کشاورزی فدرال سوئیس (آگروسکوپ) در سال ۲۰۲۱ برای بررسی دنیای پنهان زیر زمین، پروژه Proof by Underpants را کلید زدند. هدف این تیم، تولید دادههای علمی دقیق و همزمان افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت اکوسیستمهای خاک بود.
در این آزمایش، ۱۰۰۰ داوطلب نقش فعال داشتند. این افراد بیش از ۲۰۰۰ جفت لباس زیر نخی و ۱۲ هزار کیسه چای را در حدود ۱۰۰۰ مکان مختلف در سراسر سوئیس دفن کردند. روند کار ساده اما دقیق بود:
- دفن لباسهای نخی و کیسههای چای در نقاط مختلف.
- انتظار به مدت دو ماه برای تجزیه مواد.
- خارج کردن لباسها از خاک و ثبت عکس از وضعیت آنها.
- ارسال نمونههای باقیمانده و خاک اطراف به آزمایشگاه برای تحلیل نهایی.
سرعت تجزیه؛ شاخصی برای حیات زیرزمینی
نتایج این پروژه، نقشهای جامع از فعالیتهای بیولوژیکی خاک سوئیس ترسیم کرد. محققان دریافتند سرعت تجزیه پنبه مستقیماً با میزان فعالیت ارگانیسمهای خاک در ارتباط است. هرچه موجودات زیرزمینی فعالتر باشند، لباسهای نخی سریعتر ناپدید میشوند.
یافتهها نشان داد که باغهای خصوصی سریعترین نرخ تجزیه را دارند. این نقاط حاوی بیشترین مقدار مواد آلی هستند و محیطی ایدهآل برای رشد کرمهای خاکی، قارچها و باکتریها فراهم میکنند. در مقابل، چمنزارها کمترین سطح فعالیت بیولوژیکی را ثبت کردند. مزارع کشاورزی و مراتع نیز از نظر کیفیت و فعالیت ارگانیسمها، جایگاهی میانی بین باغها و چمنزارها داشتند.
تاثیر نحوه بهرهبرداری از زمین بر سلامت خاک
این آزمایش ثابت کرد که روشهای استفاده از زمین، مستقیماً سلامت خاک را شکل میدهد. تفاوت فاحش بین سرعت تجزیه در باغهای شخصی و مزارع صنعتی، نشاندهنده تأثیر مدیریت انسانی بر تنوع زیستی زیرزمینی است. کاهش این تنوع به معنای کاهش توانایی خاک در بازیافت مواد مغذی و در نهایت تهدید زنجیره تولید غذاست.