جنجالیترین رأیگیری در تاریخ اخترشناسی
در اوت ۲۰۰۶، اتحادیه بینالمللی نجوم (IAU) تصمیمی گرفت که جامعه علمی و عموم مردم را شوکه کرد. این سازمان با برگزاری یک رأیگیری رسمی، رتبه پلوتو را از «سیاره» به «سیاره کوتوله» تنزل داد. اما این اتفاق شببهروز نبود. از دهه ۱۹۹۰، با شناسایی اجرام یخی در کمربند کویپر (منطقهای فراتر از نپتون)، تردیدها درباره ماهیت پلوتو افزایش یافت و بحثها درباره کاهش تعداد سیارات منظومه شمسی از ۹ به ۸ آغاز شد.
از کشف «اریس» تا حذف پلوتو
نقطه عطف این ماجرا ژوئیه ۲۰۰۵ بود. کشف «اریس»، جرم دوردست دیگری که ویژگیهای پلوتو را داشت، اخترشناسان را به چالشی جدی انداخت؛ اگر اریس را سیاره میپذیرفتیم، منظومه شمسی ناگهان دهمین سیاره خود را مییافت. نیل دگراس تایسون حتی پیش از رأی رسمی IAU، در سال ۲۰۰۰ پلوتو را از نمایشگاه سیارات در هایدن پلانتاریوم نیویورک حذف کرده بود. سرانجام در نشست سال ۲۰۰۶، این سازمان تعریف جدیدی برای سیارات ارائه داد که منجر به خروج پلوتو از این فهرست شد.
سه شرط سختگیرانه برای سیاره بودن
اتحادیه بینالمللی نجوم برای اینکه جرمی عنوان «سیاره» بگیرد، سه معیار اساسی تعیین کرد:
- تعادل هیدرواستاتیک:جرم باید به اندازهای باشد که گرانش آن، شکل جسم را کروی کند.
- مدار مستقیم به دور خورشید:جرم نباید ماه باشد، زیرا قمرها به دور سیارات میچرخند نه خورشید.
- پاکسازی منطقه مداری:سیاره باید بتواند تمام اجرام کوچک اطراف مدار خود را حذف یا جذب کند.
پلوتو در شرط سوم شکست خورد. مدار پلوتو با نپتون تداخل دارد و او با انبوهی از اجرام دیگر در کمربند کویپر هممسیر است، بنابراین از نظر IAU نمیتوانست یک سیاره باشد.
مخالفتها با تعریف IAU؛ پلوتو باید برگردد
بسیاری از متخصصان با تعریف اتحادیه بینالمللی نجوم مخالفاند. پروفسور پل برن از دانشگاه واشینگتن یکی از منتقدان جدی این معیارهاست. او و همفکرانش استدلال میکنند که معیار «پاکسازی مدار» برای تعریف یک سیاره مناسب نیست. با توجه به پیشرفت دانش مدرن و درک عمیقتر از منظومههای سیارهای، این گروه معتقدند زمان آن رسیده که پلوتو دوباره به عنوان یک سیاره شناخته شود.