موضوع ولادت پیامبر اکرم (ص): اختلاف دیدگاه‌ها و اسناد تاریخی

به طور کلی می‌توان گفت که ادیان توحیدی ابراهیمی، ادیانی تقویمی هستند. در میان آن‌ها، شیعه به صورت جدی‌تری یک مذهب تقویمی است. این نکته از آداب و اخلاق مذهبی آن، به‌ویژه بزرگداشت روزها و ایّام، به هر مناسبت آشکار می‌شود. این توجه بسیار قدیمی بوده و شاهد آن رساله های فراوانی هستند که در قرن سوم و بعد از آن نوشته شده‌اند. این آثار یا شکل انسابی و تاریخی دارند یا شکل دعایی و زیارتی. عناوینی چون: تاریخ أهل البیت، موالید الائمّة، مسار الشیعة، یا مختصر تواریخ شرعیة مورد استفاده قرار گرفته‌اند.[1] عنوان 'تاریخ' در این موارد به ارائه تاریخ تولّد و وفات و برخی جزئیات شخصی اختصاص دارد. فهرست بلندی از آثار مشابه در مدخل «موالید» از کتاب شریف الذریعة وجود دارد.[2] استاد حسینی جلالی نیز در مقدمه کتاب تاریخ اهل البیت علیهم السلام فهرستی از مؤلفاتی که در این زمینه نوشته شده را ارائه داده است.[3] بیشتر آثار دعایی شیعه مانند مصباح المتهجّد، نزهة الزاهد، اقبال و تقویم‌های دیگر، اعمال مرتبط با ولادت پیامبر را درج کرده‌اند. ابن‌طاووس (م 664 ق) کتابی به نام التعریف بالمولد الشریف نوشته است که متأسفانه برجای نمانده است؛ اما در اقبال از آن یاد شده.[5] در این زمینه، آثار تقویمی قدیمی‌تر نیز وجود دارند، مانند زیج مفرد، از محمّد بن ایّوب طبر.